یکشنبه, 27 مرداد 1398

هفته‌نامه شماره 569:  14 مرداد 1398

گزارش پاسارگاد به مناسبت فرا رسیدن روز جهانی سرطان؛

سرطان وحشتناک نیست 

 هدی رضوانی : سرطان را بیماری می‌دانند که از تکثیر غیر‌طبیعی سلول‌های بدن شروع می‌شود. بدن انسان از میلیون‌ها سلولی ساخته شده است که با یکدیگر گروه بندی می‌شوند تا بافت‌ها و اندام‌های مختلف را بسازند. ژن‌های داخل هر سلول به آن دستورهای لازم را صادر می‌کنند. گاهی اوقات این دستورات در یک سلول مبهم و مغشوش بوده و سلول رفتار غیر‌طبیعی دارد و پس از مدتی گروهی از سلول‌های غیر‌طبیعی می‌توانند در خون یا سیستم ایمنی گردش کرده یا تبدیل به توده یا تومور بدخیم یا سرطان شوند. 

سرطان بیماری است که این روزها دغدغه بسیاری از افراد جامعه و حتی پزشکان مرتبط با این بیماری است که شاید پرداختن به آن گستره‌ای بیش از یک گزارش را لازم داشته باشد. در گزارش پیش رو به راه‌های شناسایی و درمان بیماری سرطان و چگونگی مقابله با آن و گسترش آن در حوزه استان کرمان می‌پردازیم. 

 بهترین راه درمان، رعایت نکات بهداشتی است

به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان از کرمان؛ مدیر گروه مبارزه با بیماری‌های دانشگاه علوم پزشکی کرمان با بیان اینکه بیشتر از ۴۰ درصد سرطان ها قابل پیشگیری هستند می‌گوید: بر اساس نظام ثبت مرگ در کشور، در حال حاضر سرطان سومین عامل مرگ‌و‌میر در کشور محسوب می‌شود و طبق آخرین آمار موجود، سرطان‌های شایع در استان کرمان در بین زنان سرطان سینه، تیروئید، پوست و معده و در مردان مثانه، ریه، پوست، معده، پروستات و سرطان روده بزرگ است. در حالی طبق آمار بیش از ۸ هزار بیمار مبتلا به سرطان در کرمان وجود دارد و روزانه نیز ۷ نفر به جمع آن ها اضافه می‌شود که متخصصان بر این باورند بهترین راه درمان، پیشگیری و رعایت نکات بهداشتی برای مبتلا نشدن به این بیماری‌ها است.

سرطان که در برخی از منابع فارسی با نام چنگار از آن یاد شده است به مجموعه بیماری‌هایی گفته می‌شود که از تکثیر مهار‌نشده سلول‌ها پدید می‌آیند. سلول‌های سرطانی از ساز‌و‌کارهای عادی تقسیم و رشد سلول‌ها جدا می‌افتند. علت دقیق این پدیده همچنان نامشخص است اما احتمال دارد عوامل ژنتیکی یا مواردی که موجب اختلال در فعالیت سلول‌ها می‌شوند در هسته سلول اشکال وارد کنند. درصد زیادی از این بیماری‌ها بر اثر عوامل بسیار ساده‌ای به وجود می‌آیند که اگر بیمارانی که امروز بر تخت های بیمارستان خوابیده‌اند این موارد را می‌دانستند، شاید هیچ‌گاه به سرطان دچار نمی‌شدند. براساس تحقیقات انجام شده موارد بسیار ساده و حتی دم‌دستی می‌تواند عامل ایجاد سرطان شود. مواردی از جمله پوشیدن کفش های پاشنه بلند در بانوان، سرماخوردگی‌های مداوم و ممتد، استفاده از مکمل‌ها، مولتی ویتامین‌ها، استفاده از غذاهای فست فود و چرب در برنامه روزانه و خواب نامنظم، مصرف بعضی از داروهای خاص مثل استاتین‌ها، استفاده از دهانشویه‌ها، استفاده از رنگ موها و حتی استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای طولانی مدت، نشستن های مداوم و استفاده از آب‌میوه‌هایی که دارای مواد نگهدارنده هستند، همگی می‌توانند از جمله عواملی باشند که فرد را به سرطان مبتلا گرداند.

 سن، نقش موثری در ابتلا به سرطان دارد

دکتر رویا ابراهیم‌نژاد متخصص داخلی، سرطان را در بسیاری از کشورهای دنیا دومین عامل مرگ‌و‌میر می‌داند و می‌گوید: در ایران نیز همین الگو وجود دارد. یعنی اگر حوادث را کنار بگذاریم اولین علت مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی عروقی و دومین علت سرطان است. تقریباً در سراسر دنیا سالانه حدود ۸ میلیون مرگ ناشی از سرطان به وقوع می‌پیوندد. وی اضافه می‌کند: در مورد ایران واقعیت این است که میزان بروز سرطان در کشور کمتر از متوسط جهانی است اما سیر افزایش آن سریع و رو به رشد است که مهم‌ترین دلیل آن را نیز می‌توان افزایش سن عنوان کرد. شاخص ابتلا به سرطان در ایران در زنان از هر ۱۰۰ هزار نفر ۱۲۸ مورد و در مردان از هر ۱۰۰ هزار نفر ۱۳۴ مورد است که از متوسط جهانی کمتر است اما نسبت به سال‌های قبل در خود ایران افزایش زیادی داشته است و تا سال ۱۴۱۰ حدود  ۱۶۰ هزار نفر میزان ابتلای سالانه سرطان در ایران را شاهد خواهیم بود. هر چه سن فرد بالا رود مسئله ابتلا به سرطان در آن پررنگ‌تر می‌شود و پس از این عامل عوامل بسیار دیگری از جمله عوامل محیطی و ژنتیک در پیدایش سرطان موثر خواهند بود. وی تصریح می‌کند: حدود ۱۰ درصد از موارد ابتلا به سرطان ژنتیکی و حدود ۴۰ درصد موارد به عوامل محیطی مربوط می‌شوند که می‌توان با کاهش آن‌ها بروز سرطان را پایین آورد. وی از وجود ریز فاکتور‌هایی در بروز سرطان نام می‌برد و می‌گوید: مصرف دخانیات (سیگار و قلیان) در ایران و مصرف تریاک خصوصا خوردن آن ریز فاکتور سرطان دستگاه گوارش محسوب می‌شود. مصرف الکل، وزن زیاد، رژیم‌های غذایی بد شامل مصرف کم سبزی و میوه، غلات کامل، فیبر و مصرف سوسیس کالباس و غذاهای چرب و روغن‌های اشباع و ترانس و حتی مصرف گوشت قرمز زیاد، کم‌تحرکی، تماس‌های جنسی پر خطر، آلودگی‌های محیطی (آب، هوا، پارازیت و غذا) قرار گرفتن در آفتاب بیش از حد، فقر فرهنگی و مادی می‌توانند در ابتلای فرد به بیماری سرطان موثر باشند که با رعایت موارد فوق می‌توان در پیشگیری از بسیاری از سرطان‌ها پیشرفت قابل توجهی داشت. 

 غربالگری سرطان را جدی بگیرید

وی با اشاره به نقش مهم غربالگری در ابتلا به سرطان عنوان می‌کند: غربالگری نقش مهمی در پیشگیری از سرطان خصوصاً سرطان های شایع و پر خطر دارد. در ایران سرطان های سینه، روده بزرگ، دهانه رحم با روش‌هایی مانند ماموگرافی، کلونوسکوپی و پاپ اسمیر قابل تشخیص و غربالگری هستند. مثلا در بانوان ماموگرافی بالای ۴۰ سال و هر دو سال یک بار توصیه می‌شود. البته نظر پزشک این شاخص‌ها را تغییر می‌دهد. در مورد سرطان دهانه رحم پاپ اسمیر در زنان ۲۱ تا ۶۵ ساله و هر سه سال یک بار انجام می‌شود یا در مورد سرطان روده بزرگ آزمایش خون مخفی، مدفوع و کولونوسکوپی از ۵۰ سال به بالا انجام می‌شود که همگی می‌توانند در پیشگیری از ابتلا به سرطان نقش بسیار موثری را ایفا نمایند.

وی اضافه می‌کند: در ایران شایع‌ترین سرطان در زنان سرطان پستان و در مردان سرطان معده است. با توجه به اینکه سرطان در بزرگسالان ۵۰ درصد و در کودکان ۷۰ درصد قابل درمان است مردم نباید از این بیماری ترس بیهوده داشته باشند و سرطان را پایان زندگی بدانند بلکه باید روی پیشگیری از ابتلا به این بیماری تاکید بسیار کرد و بعد از آن هم باید بگویم در حال حاضر در ایران امکانات بسیار خوبی برای درمان سرطان وجود دارد. عواملی از جمله عمل جراحی، رادیوتراپی، کسموتراپی، شیمی درمانی، پیوند و... 

دکتر ابراهیم‌نژاد به مصرف دخانیات و نقش بسیار مهم آن در ابتلا به سرطان اشاره می‌کند و می‌گوید: پرهیز از مصرف سیگار و خصوصا قلیان، عدم مصرف الکل و مواد مخدر می‌تواند تا حد زیادی فرد را از ابتلا به سرطان دور کند. همچنین تحرک کافی، استفاده از رژیم‌های غذایی سالم به شدت توصیه می‌شود. مثلاً دخانیات برای سرطان‌های مری، حلق، حنجره، مثانه و ریه اثر تشدید‌کننده دارد. وی بروز هرگونه علایم مشکوک در فرد را زنگ خطری برای ابتلا به این بیماری می‌داند و می‌گوید: همشهریان باید هرگونه کاهش وزن، خلط خونی یا ادرار و مدفوع خونی یا تب و تعریق توجیه نشده را مهم قلمداد کرده و بررسی‌های لازم را از نظر غربالگری سرطان انجام دهند. در نهایت اینکه در درمان هر بیماری آرامش و اطمینان قلبی می‌تواند در روند درمان بسیار مؤثر باشد و نگرانی و استرس می‌تواند هر درمان را بی‌اثر کند. همشهریان گرامی باید بدانند بیماری سرطان ضمن اینکه می‌تواند بسیار خطرناک و وحشتناک باشد از طرفی نیز با انجام چکاپ‌های به موقع و پیشگیری‌های لازم می‌توان از ابتلا به آن به‌راحتی جلوگیری نمود.

 مرکز پیشگیری سرطان، راهی برای تشخیص زود‌هنگام

با توجه به اهمیت شناخت این بیماری در مراحل اولیه  اقداماتی در این راستا در سیرجان در حال انجام است. مرکز پیشگیری و تشخیص زود هنگام  سرطان مرکزی است با ۶۰۰ متر مربع زیر بنا که قرار است ۱۸ بهمن‌ماه و در دهه فجر به بهره‌برداری برسد. دکتر جهانشاهی در خصوص این مرکز می‌گوید: در این مرکز کار تشخیص سرطان انجام می‌شود و دستگاه‌هایی مثل سونوگرافی، ماموگرافی، کولونوسکوپی، آندوسکوپی و کولپوسکوپی برای تشخیص هر چه بهتر سرطان در این مرکز موجود است. وی اضافه می‌کند: متخصصانی چون رادیولوژیست، متخصص گروه زنان، گوارش، داخلی و سونوگرافی که همگی بومی هستند در این مرکز خدمات تشخیصی ارایه می‌دهند. یک تیم جراحی هم برای انجام برخی جراحی‌ها در نظر گرفته شده است. در مجموع اینجا یک مرکز تشخیص زود‌هنگام است که مراجعان ارجاعی از سایر پزشکان به آنجا می‌آیند. جهانشاهی خاطرنشان می‌کند: مردم معمولا خودشان به چنین مراکزی مراجعه نمی‌کنند و اکثرا افراد مشکوک به سرطان از مراکز بهداشتی درمانی و مطب پزشکان ارجاع داده می‌شوند. در این مرکز کارهای تشخیصی برای آن‌ها انجام می‌شود و کارهای تکمیلی به کرمان و سایر مراکز ارجاع داده می‌شود. برای پرتو درمانی به یک مرکز پیشرفته نیاز است که مجوز آن را گرفته‌ایم اما ساخت آن زمان می برد. امیدواریم در سال ۹۸ اقدامات مربوط به پیگیری آن انجام شود. این مرکز با ۶۴ تخت درمانی در محل بیمارستان امام رضا قدیم احداث می‌شود. وی اضافه می‌کند: در مرکز تشخیص زود‌هنگام سرطان، مواردی که مربوط به سرطان دستگاه گوارش، سرطان‌های ویژه بانوان و... تشخیص داده می‌شود.

دکتر جهانشاهی وضعیت شهرستان سیرجان در زمینه ابتلا به سرطان را تقریباً مناسب می‌داند و می‌گوید: شهرستان سیرجان در ابتلا به سرطان از نرم کشوری تبعیت می‌کند. سرطان پستان و دستگاه گوارش در سیرجان جزو شایع‌ترین سرطان‌ها هستند اما باید به همشهریان گرامی بگویم با توجه به پیشرفت‌های علم پزشکی درمان سرطان مسئله دور از دسترسی نیست و با بهبود سبک زندگی و پیشگیری‌های لازم می‌توان در این بیماری هولناک اما قابل درمان فائق آمد.