سه شنبه, 04 مهر 1396

هفته‌نامه شماره 484: 03 مهر 1396

دست‌های پشت پرده، رای به «شهردار» شدن چه کسی می‌دهند؟
لطفا من را «شهردار» کنید!
- حوزه «عمرانی» شهرداری یکی از ضعیف‌ترین زیرمجموعه‌های شهرداری سیرجان درطی سال‌های اخیر بوده است، انتخاب حسن زیدآبادی معاونت فنی و عمرانی شهرداری در لیست نهایی شورای پنجم برای انتخاب شهردار چه توجیه منطقی دارد؟
- شهرداری سیرجان هنوز خود را از زیر سایه سنگین اختلاس بیرون نکشیده است و این موضوع بر همه امورات این نهاد تاثیر منفی گذاشته است
- چرا باید این همه «آدم اشتباهی» را یک‌جا جمع کرد و آن‌ها را برای انتخاب
چنین پست مهمی نامزد کرد؟
- ابوذر خواجویی‌نسب
چهارشنبه هفته جاری، موعد نهایی انتخاب شهردار جدید سیرجان از سوی شورای پنجم است تا از بین مصطفی بروجردی، ابوالفضل جعفرقلیخانی، سیدرضا حسینی، رضا خالقی، حسن زیدآبادی، رضا سروش‌نیا و محمد معتمدی زاده، یک نفر از آنها سکاندار شهرداری شود. این اولین و مهم‌ترین آزمون شورای پنجم است که هنوز نتوانسته است خود را از زیر سایه سنگین حواشی انتخابات در اردیبهشت ماه امسال بیرون بکشد.
«در همیشه به روی یک پاشنه نمی‌چرخد» این ضرب المثلی است آشنا که هدف از آوردن آن در محاورات روزانه ایرانی‌ها، اشاره به این موضوع دارد که اوضاع دائم به یک حال نمی‌ماند. وقتی مردم با توسل به مکانیسم انتخابات، رای به حضور برخی چهره‌های جدید در شورای شهر می‌دهند، یعنی از عملکرد شورای قبلی راضی نبوده‌اند و اراده کرده‌اند تا در به روی یک پاشنه دیگر بچرخد! با وجود این، استراتژی شورای پنجم در معرفی شهردار جدید سیرجان، چندان توفیری با نحوه عمل شوراهای قبلی ندارد. گویی شورای پنجم قصد دارد از روز اول در همان راهی طی مسیر ‌کند که پیش از این شورای چهارم با قدم گذاشتن در آن به ناکجاآباد رسیده بود! کاش شورای جدید برای جلوگیری از اتفاقات تلخ شورای چهارم، افق تازه‌ای برای انتخاب شهردار سیرجان ترسیم می‌کردند و در راستای همان سبک و سیاق شکست خورده حرکت نمی‌کردند. واقعیت این است که هیچ فرمول کهنه‌ای، نتیجه تازه از خودش بروز نخواهد داد. راه‌های قدیمی را دوباره طی کردن نتیجه‌اش تکرار انتخاب شهردارانی است که میراثی غیر از بی‌تدبیری، اختلاس و... برای شهر باقی نگذاشتند.
شورای پنجم در آغاز پروسه انتخاب شهردار جدید و در معرفی نامزدها، از لیستی 12 نفره رونمایی کرد که در نهایت شگفتی نام افرادی در این لیست به چشم می‌خورد که سابقه مدیریتی روشنی نداشتند و بعید است حتی عرضه اداره یک روستای کوچک را هم داشته باشند! هنوز هم برای افکار عمومی شهر مشخص نیست که این افراد به قاعده کدام منطق و بر پایه چه دلیلی توانسته‌اند نامزد شهردار شدن شهری در قدوقواره‌های سیرجان شوند؟! مگر می‌شود این همه «آدم اشتباهی» را یک‌جا جمع کرد و آن‌ها را برای انتخاب چنین پست مهمی نامزد کرد؟ وقتی فردی را لایق تکیه زدن بر صندلی «شهردار» می‌بینیم، یعنی اذعان کرده‌ایم که فرد موردنظر به لحاظ تخصص و دیگر شاخصه‌هایی که در آیین‌نامه‌های وزارت کشور آمده است، توانایی شهردار شدن را دارد. نگاهی به دو لیست ابتدایی و نهایی شورای پنجم نشان می‌دهد که ملاک انتخاب اکثر این افراد نه بر اساس «تخصص» و «توانمندی» که بر پایه اشتهای گروه‌های سیاسی برای به دست گرفتن مناصب کلیدی شهر بوده است.
شورای شهر سیرجان در همه ادوار خود و در قضیه انتخاب شهردار بیش از هر عامل دیگری، تحت تاثیر «لابی»‌ها و فشارهای سیاسی بوده است. یعنی به نوعی همیشه کسانی سکاندار شهرداری شده‌اند که لابی قوی‌تری داشته‌اند. این یعنی معرفی یک لیست بلندبالا و دریافت برنامه از نامزدها بیشتر یک نمایش ساختگی و توهین‌آمیز برای گمراه کردن افکار عمومی است و در انتها نامی از گلدان شیشه‌‌ای شورا بیرون می‌آید که دست‌های پشت پرده از او حمایت بیشتری کرده باشند. در همه این سال‌ها نیز شورانشینان هیچ نسخه‌ای برای درمان این درد نپیچیده‌اند و چند صباحی بعد با پشیمان گشتن از انتخاب خود، کاسه چه کنم چه کنم نیز به دست گرفته‌اند. از آن سو هم برای تبرئه کردن خود در مقابل مردم و برای توجیه نقص‌ها و کاستی های موجود، سعی کرده‌اند معجونی از دلیل و فلسفه درست کنند و به مردم بخورانند تا شاید کسی متوجه اشتباهات آنها در بزنگاه انتخاب شهردار نشود.
حکایت قدرت لابی‌ها و دست‌های پشت پرده در انتخاب شهرداران، مختص شهر سیرجان نیست. حتی شورای کلان‌شهرهایی مثل تهران نیز در پروسه نفس‌گیر انتخاب شهردار همواره تسلیم فشارهای بیرونی بوده‌اند. موضوعی که سبب شد تا شورای پنجم پایتخت برای تعدیل قدرت لابی‌ها‌‌ و افزایش شفافیت در انتخاب شهردار جدید، طرحی نو دراندازد تا شاید بتواند فرد اصلح‌تری را روانه ساختمان بهشت تهران کند. در واقع شورای شهر تهران سعی کرد تا این بار کاندیداها را نه صرفا بر اساس سوابق که بر پایه ارائه برنامه‌هایی با اهداف و تعهدات «سنجش‌پذیر» مورد ارزیابی قرار دهند.
در این طرح کاندیداها باید اولویت‌بندی خود از مهم‌ترین مسائل شهر را طرح می‌کردند و وضع موجود در هر حوزه را با اعداد و ارقام مستند شرح می‌دادند و سپس هدفی سنجش‌پذیر و عملی را نسبت به وضع موجود ارائه می‌دادند. همچنین در این طرح مهم بود که راهکار کلی دستیابی به اهداف ارائه شده نیز شرح داده شود. در پیش گرفتن چنین پروسه‌ای از سوی شهرداری سیرجان مضاف بر این‌که قدرت لابی‌ها را کاهش می‌داد، کمک می‌کرد تا اصلی‌ترین کارکرد شورای شهر یعنی اصل «نظارت» نیز محقق شود. زیرا تنها زمانی که برنامه‌ها دارای اهدافی زمان‌مند و سنجش‌پذیر باشند، شورای شهر می‌تواند در بازه‌های زمانی تعیین شده میزان پیشرفت برنامه و دستیابی به اهداف را ارزیابی کند و از طریق بر امور شهرداری نظارت داشته باشد.
تاکید بر برنامه‌های سنجش‌پذیر می‌تواند یک آسیب معمول در فرآیندهای انتخاب شهردار را هم تعدیل کند و آن‌هم لابی‌گری‌ها و بده بستان‌های پنهانی است که شفافیت فرآیند انتخاب را خدشه‌دار می‌کند، ارائه برنامه‌ها از سوی کاندیداها و در دسترس قرار دادن آنها برای عموم شهروندان، به اعضای شورا کمک می‌کند تا هزینه انتخاب‌شان را در نهایت نه بر اساس رای و نظری شخصی، بلکه بر اساس برنامه‌ای عینی و سنجش‌پذیر پرداخت کنند و از این طریق همراهی شهروندان حساس به فرآیند انتخاب را تاحد زیادی از آن خود کنند. متاسفانه شورای شهر سیرجان همان گونه که گفته شد نه تنها تمایلی به استفاده از این فرمول‌ها در انتخاب شهردار جدید نداشته است، بلکه با معرفی برخی افراد که انتقاد فراوانی به حوزه کاری آنها وارد است به صورت آشکار انگشت در چشم مردم کرده است! برای مثال وقتی که حوزه «عمرانی» شهرداری یکی از ضعیف‌ترین زیرمجموعه‌های شهرداری سیرجان درطی سال‌های اخیر بوده است، انتخاب حسن زیدآبادی معاونت فنی و عمرانی شهرداری در لیست نهایی شورای پنجم برای انتخاب شهردار چه توجیه منطقی دارد؟ نکند مردم مو می‌بینند و اعضای شورای شهر پیچش مو که هر هفت نفر آنها رای به حضور زیدآبادی در لیست نهایی داده‌اند؟ فارغ از این، اوضاع نامناسب مدیریت شهری در ماه‌های اخیر که وضعیت تاسف بار خیابان امام در مرکز شهر مشت نمونه خروار آن است، گواهی می‌دهد که رضا سروش‌نیا سرپرست فعلی شهرداری، هنوز در حد و اندازه‌های تکیه زدن بر صندلی شهرداری نیست. برخی از نامزدها هم چندان شناخته شده نیستند و به هندوانه سربسته‌ای می‌مانند که نمی‌شود به صرف ارائه یک برنامه چند صفحه‌ای، ریسک کرد و مسئولیت یکی از مهم‌ترین نهادهای شهری را به عهده آنها گذاشت.
 به گواه بسیاری از کارشناسان، تجربه پنج دوره شوراها در ایران نشان داده است که این نهاد در کاهش فساد اداری و مالی در شهرداری‌ها، چهره قابل قبولی از خود نشان نداده‌اند و از همین‌رو، گاهی توصیه به انتخاب شهردار «پاکدست» می‌شود. اما توجه به این نکته ضروری است که هیچ‌کس در هیچ مقامی از ابتدا به اصطلاح دستش کج نبوده است، بلکه افراد با قرار گرفتن در موقعیت‌هایی که ساختار سازمانی و سیستم نظارتی مناسب ندارند، رفته‌رفته دچار فساد می‌شوند. بنابراین، پاکدست‌ترین فرد هم اگر در راس یک سیستم فاسد که فساد در آن شکل سیستماتیک هم یافته است، قرار گیرد، لاجرم نه‌تنها قادر به کاهش فساد نیست بلکه خود این مدیر پاکدست هم دچار سقوط اخلاقی می‌شود. البته این به مفهوم گماردن افرادی که سابقه فساد مدیریتی دارند بر مسند شهرداری نیست، بلکه بدان مفهوم است که پاکدستی را باید وارد سیستم کرد و نه اینکه آن را در سطح شخصی متوقف ساخت. شهرداری سیرجان هنوز خود را از زیر سایه سنگین اختلاس بیرون نکشیده است و این موضوع بر همه امورات این نهاد تاثیر منفی گذاشته است. شورای پنجم مسوولیت سنگینی در انتخاب شهردار جدید دارد و باید به این فهم برسد که شهر سیرجان با توجه به معضلاتی که دارد، شهرداری را می‌خواهد که علاوه بر تخصص و پاک‌دستی خود را «مدیر شهر» بداند و نه «مدیر شهرداری» و یا مهره «گروه‌های سیاسی».