چهارشنبه, 27 شهریور 1398

هفته‌نامه شماره ۵۷۳:  ۲۵ شهریور ۱۳۹۸

حذف ظروف یکبار مصرف

 فاطمه رضایی مراد
دیگر سخن گفتن از مضرات پلاستیک برای محیط‌زیست و سلامت انسان و دادن آمار و ارقام خیره‌کننده لطفی ندارد که همگی تکرار مکررات است و موجب ملال خاطر. ارجح آن است که به جای توسل به این آمار، نگاهی ریشه‌ای و انتقادی به تأثیر این تازه اختراع بشری بر فرهنگ دیرینه‌ی خود داشته باشیم.
به دو سنت ایرانی و اسلامی خود که نظر افکنیم، هرکدام به گونه‌ای مدافع و حامی حقوق انسان، حیوانات و احترام به محیط‌زیست هستند. از روایت‌های اسطورهای ایزدان و الهگان ایران باستان گرفته تا آموزه‌های سرشار از مودت و رحمت دین اسلام، در هر دو اسراف، آسیب به طبیعت و زیرپا گذاشتن حقوق جانداران به شدت مورد نکوهش و مذمت بوده است.
ما را چه می‌شود که به محض روبه‌رو شدن با این اختراع منحوس این‌چنین عنان اختیار از کف داده و تمام آن آموزه‌ها و اسطوره‌های باارزش را به دست نسیان می‌سپاریم؟ کافی‌ست مراسم و اعیاد امروزی خود را با بیست سال پیش مقایسه کرده تا متوجه شویم چه شکافی بین هویت گذشته خود و آنچه اکنون هستیم، ایجاد شده است. دیگر خبر چندانی از آن نذری‌های دوست‌داشتنی با آن ظروف گل‌قرمز چینی که غذا در آن طعمی دیگر می‌یافت، نیست. ظروفی که همسایگان به هنگام بازگرداندنش، برگ سبزی به نشان تشکر در آن می‌نهادند که روح و روان صاحب‌نذر را تازه کنند و خستگی را از تنش دور.
گسترش غذاهای بیرون‌بر اگرچه اتفاق خوشایندی در برابر رشد فست‌فودهاست و از این بابت مایه‌ی مسرت، اما از نگاهی دیگر خود عاملی‌ست در جهت مصرف بیش از پیش ظروف یک‌بار‌مصرف پلاستیکی. این ظروف به علت سهل‌الوصول بودن و مصرف راحت اگرچه زحمت شست‌وشو را از سرمان کم کرده‌اند، اما به محض تماس با غذای داغ، سمومی را آزاد کرده که به مرور موجب بیماری‌های مختلف است. انداختن و رها کردن‌شان در خیابان هم بماند که خود حق‌الناسی بر گردن شهروندان است.
اما از آیین‌ها و مناسک کلان که بگذریم اتفاقی ناگوار در سطوح کوچک‌تر یعنی بعضی مهمانی‌های خانوادگی و حتی رسمی در جریان است. معلوم نیست چه سحر و جادویی در این موجودات بی‌شمایل نهفته که به عنوان مثال بر لیوان‌های چند صد هزار تومانی چیره شده و بر سفره‌ها جولان می‌دهند. فرقی ندارد تازه عروس و دامادی باشند که طبق طبق لیوان بلور و کریستال آخرین مدل جهاز عروس در کابینت‌ها صف کشیده‌اند و یا زوجی سرد و گرم چشیده‌ی روزگار که سال‌ها از ازدواج‌شان می‌گذرد. آنچه بر سفره نهاده می‌شود لیوان‌های یک‌بار‌مصرفی است که لذت نوشیدن را از انسان می‌ربایند. بیم آن می‌رود که در آینده‌ای نه چندان دور، سایر ملزومات یک سفره مانند بشقاب و قاشق و چنگال نیز یک بار مصرف شوند، مبادا لکه‌ای یا خشی بر ظروف گرانقیمت‌مان بیفتد.
چقدر همه چیز می‌توانست بهتر شود اگر برای ثانیه‌ای کاهلی و منفعت طلب بودن را کنار گذاشته و به این ظروف نازیبا نه بگوییم، چه در نذرها و آیین‌های‌مان و چه در مصارف خانگی. این‌گونه هم لذت و ثواب معنوی این امور را دو چندان کرده‌ایم و هم لذت مادی را.