پنج شنبه, 22 آذر 1397

هفته‌نامه شماره 540:  19 آذر 1397

به مناسبت برگزاری جشن یک سالگیِ جهانی شدن سیرجان

به یک «نامگذاری» دل‌خوش نباشیم!

 ابوذر خواجویی‌نسب

یک سال از ثبت جهانیِ گلیم سیرجان گذشت و همین بهانه‌ای شد تا عصر روز جمعه و در جوار تپه‌ی باستانیِ بی‌بی‌دن، جشنی به افتخار هنر جهان‌پسندِ دخترکان و  زنان گلیم‌بافِ سیرجانی برگزار شود. مراسمی برای این‌که؛ کلاه بر سر خود بگذاریم و در ظاهر پُزِ جهانی شدنمان را بدهیم، واقعیت‌ها را وارونه جلوه دهیم و پای در مسیری بگذاریم که به جای رسیدن به کعبه‌ی اعرابی به ترکستان ختم می‌شود! با وجود این، برگزاری این جشن فرصت مناسبی است تا به این پرسش پاسخ دهیم که چرا سیرجان یک سال پس از آن اتفاق بزرگ، هنوز نشانی از یک شهر جهانی ندارد؟

در دستورالعملِ انتخاب شهرهای جهانی صنایع دستی به برخی ویژگی‌های شهرهایی که مفتخر به کسب این عنوان می‌شوند، اشاره شده و آمده است: هر شهر، بایستی وظایف تعریف شده‌ی خود را در قالب فعالیت‌های صورت گرفته در حوزه صنایع دستی در قالب گزارش سالانه به شورای جهانی صنایع دستی ارایه دهد. هم‌چنین، با رسمیت پیدا کردن هر شهر جهانی صنایع دستی، باید تبلیغات ملی و بین‌المللی جهت معرفیِ همه‌ی ارکان حوزه‌ی صنایع دستی آن شهر صورت پذیرد. در کنار این موارد به‌کارگیری صنایع دستی در نمادهای زندگی اجتماعی آن شهر، مانند عناصر شهری و فضاها و بافت‌های شهری، باید بیش از پیش به‌چشم بخورد. و در نهایت ارایه کمک، تشویق و رونق کسب و کار هنرمندان شهر جهانی، به‌گونه‌ای که در این حوزه‌ها تغییر عمده‌ای نسبت به قبل از انتخاب صورت گرفته باشد. ذکر این نکته نیز ضروری است که اعتبار هر شهر جهانی به مدت 4 سال بوده و پس از طی این مدت و به شرط ایجاد تمامی استانداردها و رعایت ویژگی‌های مندرج در این دستورالعمل این عنوان قابل تمدید خواهد بود و در غیر این صورت، این عنوان از شهر مورد نظر گرفته خواهد شد.  یک سال از موافقت شورای جهانی صنایع دستی با ثبت سیرجان به عنوان شهر جهانی گلیم گذشته است و اگر مدعی شویم که در طی این مدت در رعایت همه‌ی بند‌های دستورالعملِ شهرهای جهانی صنایع دستی، ناکام بوده‌ایم، سخنی به گزاف نگفته‌ایم. بخش مهمی از این ناکامی متوجه‌ی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور است. این سازمان فارغ از حمایت‌های اولیه برای پروسه‌ی ثبت‌جهانی، هیچ نقشه‌ی راهی برای شهرهای جهانیِ صنایع دستی، تدوین نکرده است. حتا تا به امروز خبری از تخصیص اعتبارات به شهرهای جهانی و از جمله سیرجان نیست. این در حالی‌است که «توسعه‌ی شهرهای جهانی» یکی از مهم‌ترین اولویت‌های برنامه‌ی ششم توسعه بوده و در شورای عالی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز دستگاه‌های متولی موظف شده بودند تا به شهرهای جهانی، اعتبارات تازه بدهند و فراهم آوردن زیرساخت برای این شهرها را در اولویت قرار دهند. فارغ از این، مسئولان استانی و به ویژه اداره‌ی کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگریِ استان نیز در این ناکامی شریک هستند. مدیران مرکز استان نه تنها تا به امروز باری از دوش خسته‌ی گلیم سیرجان برنداشته‌اند، بلکه با کج‌سلیقگی تا توانسته‌اند بر سرِ مسیر جهانی شدن سیرجان سنگ انداخته‌اند. «غلامرضا فرخی» که در ماه‌های اخیر به عنوان مدیرکل میراث فرهنگی استان انتخاب شده در یک سال گذشته دبیر شهر جهانی گلیم بوده و باید امروز به مردم سیرجان در قبال این کم‌کاری‌ها و ناکامی‌ها جوابگو باشد. باید بگوید که چرا پس از یک سال از پروسه‌ی جهانی شدن، معضلات گلیم سیرجان از «ب» بسم‌الله تا «نون» پایان، هم‌چنان پابرجاست؟! حال که جوالدوزی به دیگران زدیم، سوزنی نیز به خودمان بزنیم! همه‌ی ما که متوجه نشدیم چه فرصتی برای توسعه‌ی پایدار سیرجان به‌وجود آمده است. کاش به تجربه‌ی سایر کشورها نگاهی بیندازیم  و ببینیم شهرهایی هم‌چون «تولدو» در اسپانیا و «مکناس» در مراکش، چگونه از این فرصت در جهت توسعه و بهبود گردشگری خود بهره برده‌اند. به قولِ بهمن نامورمطلق، معاون سابق سازمان میراث فرهنگی کشور، جهانی شدن باید به «دگردیسی» شهر بیانجامد. یعنی شهر چنان تغییر بکند که کسی که قبلا این شهر را دیده، مدتی بعد احساس کند سرنوشت این شهر تغییر کرده است. اگر تا این حد تغییر نکند، جهانی شدن به هدفش نرسیده است.