سه شنبه, 21 آبان 1398

هفته‌نامه شماره 581:  20 آبان ۱۳۹۸

گفت‌وگو با حمیدرضا امدادی یکی از مسئولان هیات علی‌اکبر(ع)

فلسفه تکیه، کمک به مردم بود

 حسین اطمینان

 قرارمان در هیئت علی اکبر بود. با هم به آنجا رسیدیم و حمیدرضا امدادی یکی از مسئولان هیئت حضرت علی‌اکبر در را باز کرد و داخل رفتیم. اول آشپرخانه را نشان داد که در سال‌های اخیر نیمه صنعتی شده است. برای‌مان توضیح داد که چند نوار نقاله غذا را جابجا می‌کنند. دیگ‌های صنعتی هم برنج را در کمتر از یک ساعت می‌پزند. بعد به ساختمان اصلی هیئت رفتیم و گفت‌وگو آغاز شد. حمید رضا فرزند غلامحسین امدادی از دست اندرکاران و بانیان قدیمی هیئت  است. می‌گفت: از زمانی که چشم باز کردم در هیئت علی اکبر بودم. 

 کمی از تاریخچه تاسیس هیئت علی‌اکبر می‌گویید؟

بانی و موسس هیات حضرت علی اکبر (ع) آقای ماشالله مزرعی است. علت اینکه به فکر هیات درست کردن افتاد این بود که: ایشان سال 1334 به کربلا رفته بودند که یک هیئت عزاداری را دیدند که خیلی جذابیت داشته. ویژگی این هیئت زنجیر سه ضربی بوده. آن موقع در عزاداری‌ها همه تک‌ضرب زنجیر می‌زدند. این ویژگی حاج ماشالله را جذب کرده و به همین دلیل به فکر راه‌اندازی هیئت می‌افتند. این رسم هنوز هم در هیئت وجود دارد و هیئت علی اکبر سه‌ضرب زنجیر می‌زند. 

 شغل حاج آقا مزرعی چه بود؟

آهنگر. ایشان همانجا از امام حسین مدد می‌خواهد که بیایند سیرجان و بتوانند هیئتی به اسم علی‌اکبر(ع) راه بیاندازند. آمدند سیرجان و با چند نفر از هم صنفی‌های‌شان از جمله مرحوم حاج عباس پوراحمدی معروف به داش عباس، مرحوم عبدالحسین و درویش مداح‌الحسینی، مرحوم حاج‌حسین آهنگر، مرحوم پدر من و ... صحبت می‌کنند و موافقت همه را می‌گیرند و هیئت را تاسیس می‌کنند.

 هیئت چه سالی راه افتاد؟

سال 35

 مکان هیئت همین‌جا بود؟

نه. اول خانه حاج ماشالله در کوچه پاساژ کندو که به سمت بازار می‌رود بود که آن خانه در طرح شهرداری بود و خراب شد. چون آن خانه وقف بود شهرداری مقداری پول به ازای آن داد و حاج‌ماشالله یک زمین در خیابان ابوریحان داشت و آن را فروخت و این مکان کنونی را خرید. در سال 59 به این مکان آمدیم. چند سالی هم در مسجد خیابان ابوریحان عزاداری می‌کردیم.

 حاج ماشالله چه سالی فوت کردند؟

سال 73. اینجا را تقریبا راه انداختند و بعد از فوت ایشان هم کامل شد و به این شکل درآمد.

 هیئت علی‌اکبر(ع) چندمین هیئت در سیرجان بود؟

قبل از آن کاروان حسینی و هیئت محمدیه راه اندازی شده بودند و هیئت علی اکبر سومین هیئت سیرجان بود. حاج ماشالله تاکید داشت که عزداری هیئت خاص باشد. ما وقتی روز هشتم وارد خانه اعلا می‌شدیم عزداری مخصوصی را اجرا می‌کردیم. از آنجا به خانه گلابی می‌رفتیم و دوباره عزاداری خاصی انجام می‌دادیم، همچنین روز تاسوعا و عاشورا عزاداری متفاوت بود. 

 بعد از هیئت علی‌اکبر(ع) کدام هیئت‌ها تاسیس شد؟

بعد از هیئت علی اکبر کاروان ابوالفضل(ع) راه‌اندازی شد. بعد از آن هم هیئت حضرت علی اصغر. سپس هیئت مهدیه، پیروان قرآن و... هم راه افتاد. این هیئت‌ها همه قبل از انقلاب تاسیس شدند. 

 بیشتر هیئت‌ها در زمان گذشته صنفی بودند، نه محله‌ای درست است؟

بله دقیقا. مثلا ما هیئت آهنگران بودیم و هنوز هم روی تابلوی هیئت این موضوع درج شده است. هیئت ابوالفضل(ع) هیئت گِل‌کارها بود. کاروان حسینی هم رانندگان و هیئت محمدیه قصابان. هیئت ما به خاطر عزاداری ویژه‌ای داشت و هنگام ورود به خانه‌های مذهبی هیئت ابوالفضل پشت سر ما معطل می‌شد. حاج ماشالله هم گفت شما جلوتر از ما بروید.

 روند عزاداری در گذشته مثل الان بود؟ یعنی هیئت‌ها راه می‌افتادند و زنجیر می‌زدند؟ عزاداری‌ها چه تفاوتی ‌کرده‌اند؟ 

الان عزاداری نمایشی شده. آن موقع عزاداری محتوا داشت. ما وقتی وارد می شدیم واقعا عزاداری می‌کردیم.

 شکل عزاداری مثل الان بود؟

کمی فرق می‌کرد. اول هیئت به خانه اعلا می‌‌رفت، بعد خانه گلابی، بعد خانه آسیدجواد و در این بین خانه‌هایی صبحانه می‌دادند و یا پذیرایی می‌کردند. بعد هم به خانه قنبری می‌رفتیم و آخر کار در خانه حاج رشید تمام می‌شد. هیئت ساعت سه بعد از ظهر از خانه حاج رشید بیرون می‌آمدند. بعد هم برای ناهار هیئت چند قسمت می‌شد و چند نفر، چند نفر خانه افرادی که نذر داشتند می‌رفتند و ناهار می‌خوردند. به این شکل نبود که همه یک جا و در هیئت ناهار بخورند. بقیه هیئت‌ها هم همین‌طور بود. بعد از اینکه ما مکان کنونی هیئت را راه انداخیتیم نذرها متمرکز شد و ما فقط در همین هیئت ناهار می‌دادیم. همه به هم قول دادیم که برای ناهار یا شام جای دیگری نرویم و دیگر هم نرفتیم. 

 من یادم است دهه هفتاد برای عزاداری به خانه حاج رشید می‌آمدیم تعداد هیئت‌ها خیلی محدود بود. رشد هیئت‌ها از چه زمانی آغاز شد؟

فکر می‌کنم اواخر دهه شصت و یا اوایل دهه هفتاد خیلی زیاد شدند.

 فکر می‌کنم سیرجان بیش از 150 هیئت دارد از دید شما این تعداد هیئت کار درستی است؟

نه.کار اشتباهی است. عظمت و وقار هیئت‌ها پایین آمده، البته این نظر من است. با توجه به جو فعلی و شرایطی که هست ما باید کاری کنیم که به عنوان حرکت فرهنگی، مذهبی زیر سؤال نرود. سوژه برای مسخره درست نشود. هیئت هر چه سنگین‌تر بهتر. الان در خیابان امام ظهر عاشورا پنجاه هیئت ردیف شدند همه به اندازه یک کاروان ابوالفضل نیست. ما باید تاریخ تکایا را بررسی کنیم که چرا بوجود آمدند؟ چقدر هدف مقدسی پشت بوجود آمدن تکیه‌ها بوده است. بعد از شهادت امام حسین‌(ع) عده‌ای جوانمرد با توجه به آزادگی امام حسین(ع) و شهدای کربلا مکان‌هایی را درست کردند که کسی بتواند به آنجا تکیه کند. این مکان‌ها محل تظلم مردم بوده است. شما ببینید چقدر این هدف مقدس بوده و تکایا از نظر اجتماعی و اقتصادی چقدر مفید بوده‌اند. اما الان هیئت‌ها یک محل رقابتی و چشم‌وهمچشمی شده است. محل عزاداری و اشک ریختن شده‌اند. در صورتی که اصلش این نیست. جاهایی درست شده بود اگر فرد مشکل خانوادگی هم داشت بیاید و مشکلش را بگوید و مردم هم کمکش می‌کردند. اما الان بویی از این موضوع نبرده است. دیگر تکیه‌ای وجود ندارد. فلسفه تکیه کمک به مردم بود. بعضی از کسانی که مشکل‌شان در تکایا حل می‌شده کمتر از معجزه نمی‌دیدند و معتقد بودند حاجت‌شان داده شده اما الان چنین نیست. 

 شما گفتید هیئت‌ها کوچک شده‌اند. آیا این موضوع روی نوع عزاداری هم تاثیر داشته؟ 

بله. الان نمی‌دانند چه کار می‌کنند. یک سیستم قوی راه انداخته‌اند و می‌آیند در خیابان. رسالت هیئت خیلی سنگین است اگر این افراد به رسالت هیئت فکر کنند اصلا سمت این کار نمی‌روند. در صورتی که الان همینطور شده. خیابان فلان پنج هیئت دارد. جمعیت می‌آید ولی عزاداری محتوایی ندارد. خروجی مثبتی هم ندارد.

 قبلا تکایا فقط برای عزاداری نبودند محل کار بودند و ایام محرم تبدیل شدند به محل عزاداری. الان شما مرکز شهر را نگاه کنید چقدر تکیه و هیئت داریم چرا در طول سال ازآنها استفاده نمی‌کنند؟ مثلا به یک کارگاه تبدیل شوند که هم اشتغال‌زا باشد و هم درآمدی برای هیئت داشته باشد.

آنهایی که از هیئت‌ها فقط محرم تا محرم استفاده می‌کنند می‌تواند اینجوری باشد ولی اگر کار فرهنگی کنند و رسالت اصلاح جامعه و تربیت جوانان و نوجوانان باشد. نباید در هیئت در طول سال بسته باشد.

 الان هیئت علی اکبر(ع) چگونه است؟

ما سعی می‌کنیم در جشن‌ها و شهادت‌ها برنامه داشته باشیم. تمام اعیاد مراسم داریم. ماه رمضان قرائت قرآن داریم. همیشه شب‌های جمعه دعای کمیل برقرار بوده است. هیئت علی اکبر برای همه مراسم‌ها باز بوده است.

 یکی از مکان‌های مذهبی سیرجان خانه حاج‌رشید است کمی در مورد این خانه توضیح می‌دهید؟ 

موقوفه خانه حاج‌رشید مربوط به سیدابراهیم رضوی که از اجداد حاج رشید است و عزاداری هم همیشه در آنجا انجام می‌شده است. علت اینکه این خانه خیلی مهم شده توانایی مالی حاج رشید بوده. ایشان حاکم سیرجان بوده‌اند. قبل از تولد حاج‌رشید عزاداری در آنجا برقرار بوده. مطمئنا شکل و سبک و سیاق هم همین بوده. به خاطر استطاعت مالی اینجا پذیرایی‌های خوبی صورت می‌گرفته مخصوصا از نظر پلو وخورشت و .... در مضیقه بودند به همین دلیل این مراسم توی چشم بوده است.  

 نوع عزاداری از گذشته تا الان تغییری داشته؟

خیلی نه. سبک عزاداری همان هست. آن موقع دعوت می‌کردند از آخوندهای محلی. الان خلاصه شده در مداحی. سینه‌زنی نسبت به الان بیشتر رواج داشت. بعضی هیئت‌ها زنجیر نمی‌زدند و فقط سینه‌زنی می‌کردند.

 به هر ترتیب ما یک عزاداری مربوط به خودمان را شکل داده‌ایم. هیئت‌ها در خیابان حرکت می‌کنند و زنجیر می‌زنند. شما با تغییر این نوع عزاداری و کپی کردن از بم و زنجان و اینکه عزاداری را متمرکزکنند موافقید؟ 

متمرکز کردن یکسری ویژگی‌هایی دارد. ولی به نظر من همین‌جوری بهتر است. من با متمرکز کردن مخالفم. این تبدیل به فرهنگ ما شده. عزاداری سیرجان این‌گونه است. ما نباید آن را تغییر دهیم. ما در اربعین در هیئت علی‌اکبر یک عزاداری داریم که جنبه سنتی دارد و سال‌های سال این عزاداری را انجام می‌دهیم. اوایل در زمان آقای مزرعی پنج روز بود و بعد هم ده روز شد. حلیم ما در این عزاداری و روز اربعین بسیار مشهور است. تعزیه جابر را می‌خوانیم که خیلی قدیمی است. 

 در قدیم پسر راه پدر را در هیئت‌های مذهبی ادامه می‌داد و بعد از پدر مسئول می‌شده. این در نسل‌های بعد از شما هم ادامه پیدا می‌کند؟

خیلی بعید است. 

 ما برای نسل‌های بعد ممکن است با مشکل مسئول هیئت مواجه بشویم. 

بله. احتمالا شورایی بشود. مثلا تا زمانی حاج ماشالله زنده بود وقتی در هیئت می‌ایستاد وجودش یک وزنه بود، یک محوریت داشت. حضورش خیلی انرژی بود. بعد از فوت ایشان کسی جای حاج‌ماشالله نبود. ولی فرزندان ما ممکن است وقت نداشته باشند و نمی‌توانند اداره کنند. 

 قبلا  مداحی‌ها به همین شکل بود؟ 

محتوا خیلی خوب بود. مداح‌ها به این شکل نبودند. الان مداحی یک حرفه، تجارت و یک کسب شده است. قبلا سبک و سیاق خیلی متفاوت بود. یک مداح افتخارش این بود مرثیه بخواند. شاید هیچ وقت به مداح پول نمی‌دادند. الان شده یک کار وکسب.

 هیئت‌‌ها در جذب جوانان موفق هستند؟

اگر درست عمل کنند هستند ولی الان عملکرد درست نیست و در جذب جوانان موفق نبودند. 

 مسئولیت‌ها در هیئت چگونه هستند؟ 

الان یک هیئت در شرایطی نیست که آن را یک نفر اداره کند. باید مسئول آشپزخانه، موزیک، برق و ... داشته باشد و همه مستقل باشند. اصولا بدون مزد می‌آیند. 

 وضعیت اقتصادی روی نذری‌ها و هیئت تاثیر داشت؟

خیلی. نذورات کم شد. گرانی‌ها خیلی موثر بود. ما بالاخره غذا رادادیم. هزینه‌ها اضافه‌تر شد و نذورات هم کاهش پیدا کرد.