شنبه, 26 آبان 1397

هفته‌نامه شماره 536:  21 آبان 1397

ابوذر خواجویی رییس مرکز سیرجان شناسی:

نیامده‌ایم در کار اداره‌ها دخالت کنیم

 گروه جامعه

پس از کش و قوس‌های فراوان، در روزهای ابتدایی پاییز 97، خبر قطعی شدنِ تاسیس مرکز سیرجان شناسی منتشر و ابوذر خواجویی‌ به سمت ریاست این مرکز منصوب شد. البته مرکز سیرجان شناسی هنوز به صورت رسمی راه‌اندازی نشده است، اما این نهاد پژوهشی و فرهنگی در اولین اقدام خود، نشستی را برای حفظ و نجات منبرسنگی برگزار کرد و نتایج آن را در اختیار اداره کل میراث فرهنگی استان قرار داد. خواجویی برای این مرکز برنامه‌های گسترده‌ای را پیش‌بینی کرده تا سیرجان در قد و قواره‌ی یک شهر جهانی قرار بگیرد. برنامه‌هایی که به نظر می‌رسد اجرایی شدن همه‌ی آنها از توانِ مرکز سیرجان شناسی بیشتر باشد و آن طور که خودش به پاسارگاد می‌گوید؛ باید همه‌ی نهادهای شهرستان به یاریِ این مرکز بیایند. گفت‌وگو با ابوذر خواجویی در مورد ضرورت و اهدافِ تاسیس مرکز سیرجان شناسی صورت گرفت که در ادامه از پی می‌آید.

 «سیرجان شناسی» اسم جامعی است که به نظر می‌رسد گستره‌ی زیادی را در بر می‌گیرد، از  میراث فرهنگی و ظرفیت‌های گردشگری گرفته تا حوزه‌های اقتصادی، محیط زیست و ... اصولا ضرورت تاسیس این مرکز چیست؟ 

در ضرورتِ تاسیس این مرکز باید پیش از هر چیزی به دلایل اهمیتِ سیرجان اشاره کنیم. نخست این‌که؛ اسناد به جای مانده از تاریخ بر این مدعا صحه می‌گذارند که سیرجان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران است. شهری با نام کهن شیرگان که تا سال ۳۱۵ هجری قمری مرکز ایالت کرمان بود و در این دوران چنان روی آبادانی را به خود دید که برخی از جغرافیدانان اسلامی نظیر مقدسی، سیرجان را بزرگتر و زیباتر از شیراز توصیف کردند. سوای اهمیت تاریخی، سیرجان به لحاظ وسعت، تنوع در اقلیم و ترکیب جمعیتی، اقتصادِ صنعتی و کشاورزی، موقعیت جغرافیایی و پیشینه‌ی فرهنگی نیز از مهم‌ترین شهرهای ایران است. کما این‌که در همین چند وقت اخیر سیرجان در کنار دامغان و نهاوند و از بین 200 شهر تاریخیِ ایران به عنوان شهرهایی انتخاب شده‌اند که به دلیل دارا بودن از هفت شاخص تاریخی تعیین شده، برای تهیه طرح مطالعات بازآفرینی شهری با رویکرد آمایش سرزمین انتخاب شده‌اند. نکته‌ی دوم این‌که سیرجان در دوران تاریخی و معاصر خود، بزرگان و نام‌آوران بسیاری را در دامان خود پرورش داده است و ضرورت داشت؛ مرکزی برای معرفی آثار و اقدامات ماندگار آنها ایجاد شود. در کنار این موارد، سیرجانِ امروزی به لحاظ شاخصه‌های صنعتی و معدنی و ظرفیت‌های کشاورزی، در حوزه‌ی اقتصاد نیز شهر ویژه‌ای تلقی می‌شود. و در نهایت چه دلیلی مهم‌تر از این‌که امروز سیرجان به لطف هنر بافندگان گلیم‌بافش، به شهری جهانی تبدیل شده است. انفعالی که در دوران پس از ثبت جهانیِ گلیم در بین نهادهای متولی قرار دارد وشهری که هنوز نشانی از یک شهر جهانی ندارد، جملگی حکایت از این دارد که باید مرکزی نظیرِ مرکز سیرجان‌شناسی وجود داشته باشد تا بتواند به این اتفاق مهم کمک کند.

 کمی واضح‌تر صحبت کنیم. این‌که قرار است مرکز سیرجان‌شناسی چگونه و از طریق چه ابزارهایی به موضوع جهانی شدن سیرجان ورود کند؟

قبل از این که پاسخی به این پرسش بدهم باید به نکته‌‌ای اشاره کنم. اصولا جهانی شدن سیرجان به لطفِ هنر زیبای گلیم‌بافی کمک کرده تا از همین حالا مرکز سیرجان‌شناسی اعتباری دوچندان پیدا کند. واقعا حیف است که این اتفاق بزرگ در شهرستان سیرجان نمود عینی پیدا نکند و به این زودی و به واسطه‌ی برخی کم‌کاری‌ها و ناهماهنگی‌ها که بیشتر از سوی مرکز استان به‌وجود آمده، به بوته‌ی فراموشی سپرده شود. متاسفانه هنوز میراث فرهنگی استان دبیر شهر جهانی گلیم را معرفی نکرده و عملا شاهد هیچ اقدامی برای تدوین و اجرایی شدن برنامه‌هایی در این زمینه نیستیم. ما امیدواریم بتوانیم با راه‌اندازی کارگروه و یا انجمنی در این زمینه، در وهله‌‌‌ی اول و با تمرکز بر برنامه‌‌های تبلیغاتی و رسانه‌ای، جذابیت‌ها و قابلیت‌های گلیم سیرجان را به مخاطبان داخلی و خارجی معرفی کنیم. هم چنین با تقویتِ ظرفیت‌های گردشگری شهرستان و هویت بخشی به شهر جهانی گلیم،گام محکمی برای جبران این کم‌کاری‌ها برداریم.

  از خلال صحبت‌های شما یک ابهامی پیش می‌آید. این‌که خیلی از مواردی که اشاره شد هر کدام یک متولی دولتی دارند، مثل اداره‌ی فرهنگ و ارشاد و یا اداره‌ی میراث فرهنگی و گردشگری. آیا این موضوع تداخلی در امورات مربوط به این نهادها و مرکز سیرجان‌شناسی ایجاد نمی‌کند؟

مرکز سیرجان شناسی قرار نیست در حوزه اجراییِ هیچ کدام از این اداره‌ها دخالتی کند. این مرکز بنای خود را بر کار پژوهشی، ارائه راهکار و تا حدودی مطالبه‌گری گذاشته است. در واقع ما بازوی کمکی این نهادها خواهیم بود. به هیچ وجه نیز قصد نداریم اهداف خود را فراتر از توان خود ترسیم کنیم. 

  اما شما وقتی در حوزه‌ی گلیم به برنامه‌های این مرکز برای حل معضلات این حوزه اشاره می‌‌کنید، ناخودآگاه این حس القاء می‌شود که قرار است مرکز سیرجان‌شناسی، متولیِ اصلیِ شهر جهانی گلیم باشد. مگر می‌شود یک مرکز غیردولتی که بیشتر کارکردهای پژوهشی دارد، یک تنه مشکلات بی‌شمار گلیم سیرجان را برطرف کند؟

قطعا این گونه نخواهد بود. ما در حوزه‌ی گلیم به تبلیغ و معرفی این هنر کمک خواهیم کرد و یا در مورد معضلات این بخش از طریق برگزاری همایش‌های تخصصی و یا مقالات پژوهشی به ارائه راهکار خواهیم پرداخت اما در نهایت برخی مسائل کلیدی نظیرِ رفع موانع تولید و حل مشکلات بافندگان بر عهده‌ی نهادهای متولی است و از توان و حوزه‌ی وظایف مرکز سیرجان‌شناسی خارج است. این نکته را هم اضافه کنم که متاسفانه برخی از ادارات و نهادهای اجرایی شهرستان در سال‌های اخیر دچار یک انفعال تدریجی شده‌اند و از کارکردهای خود فاصله گرفته‌اند. ما نه تنها قصد نداریم به حوزه‌ی وظایف آن‌ها ورود کنیم بلکه بنا را بر همکاری و کمک به این نهادها گذاشته‌ایم. برای مثال حفظ و نگهداري از ميراث فرهنگيِ شهرستان با همكاري نهادهای دولتی و تشكل‌هاي غيردولتي مرتبط، یکی از اهداف اصلیِ مرکز سیرجان‌شناسی خواهد بود.

 تا به این جای گفت‌وگو در بابِ ضرورت تاسیس مرکز سیرجان‌شناسی، بیشتر از اهدافی صحبت شد که به نوعی با کارکردهای برخی نهادهای دولتی هم‌پوشانی دارد. آیا وظایفی هم هست که مختص این مرکز باشد؟  

مهم‌ترین وظیفه‌ی مرکز پرداختن به مبحث «پژوهش» است. به همین منظور تشکیل یک شورای پژوهشی با هدف شناسایی و رفع نیازهای تحقیقاتی و پژوهشی در زمینه‌های مختلف مربوط به سیرجان از اولین اقدامات مرکز سیرجان‌شناسی خواهد بود. شورایی که بتواند با تعيين اولويت‌هاي تحقيق و تهيه فهرستي از عناوين مهمِ پژوهشي و پيشنهاد آن به دانشجويان مقاطع تحصيلات تكميلي، تهيه و تدوين طرح‌هاي تحقيقاتي و چاپ کتاب دربارة موضوعات مختلف مربوط به سیرجان این مرکز را به یک برند معتبر پژوهشی و علمی در سطح شهرستان سیرجان و استان کرمان تبدیل کند. فارغ از این، جمع‌آوری اسناد، شناسایی و گردآوری همه‌ی اطلاعات و سامان‌بخشی به یافته‌های پژوهشی مربوط به سیرجان برای سهولت کار محققان، تهیه و تجهیز کتابخانه‌ی تخصصی مرکز، برپایی نمایشگاه‌ها و برگزاری همایش‌های تخصصی، تولید برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در جهت معرفی سیرجان از دیگر وظایفی است که محقق شدن هر کدام از آن‌ها به دوش مرکز سیرجان‌شناسی است. البته به شرط آن‌که از این مرکز حمایت‌های لازم صورت بگیرد.

 به فکر راه‌اندازی انتشارات سیرجان شناسی هم هستید؟

امیدوارم در آینده‌ای نزدیک انتشارات مرکز هم راه اندازی شود. متاسفانه اخیرا کتاب‌هایی درباره‌ی تاریخ سیرجان منتشر شده که دچار اشکالات تاریخی و علمی فراوان هستند. حال اگر انتشارات مرکز سیرجان‌شناسی راه‌اندازی شود، می‌توان قبل از چاپ هر کتابی، مطالب مورد نظر را با نظارت شورای پژوهشی مرکز مورد بازبینی قرار داد و بعد از رفع اشکالات، نسبت به چاپ و انتشار کتاب اقدام کنیم

  الان که با هم صحبت می‌کنیم، آیا ساختار مرکز شکل گرفته و این‌که چه زمانی برای افتتاح رسمی مرکز سیرجان شناسی در نظر گرفته شده است؟

برای مرکز یک شورای عالی در نظر گرفته شده که ریاست آن بر عهده‌ی فرماندار سیرجان است که در کنار هفت شخصیت حقوقی و هفت شخصیت حقیقی، اعضای این شورا را تشکیل خواهند داد. اکثر اعضای این شورا مشخص شده‌اند که با جمع‌بندی نهایی و تکمیل شدن این فهرست، در روزهای آینده، اسامی آنها اعلام خواهد شد. ضمن این‌که زیرمجموعه‌هایی نیز برای مرکز در نظر گرفته شده که در حوزه‌های مختلف و با محوریت حضور نخبگان و فعالان فرهنگی شهرستان، شکل خواهند گرفت. اما در مورد افتتاح رسمی مرکز باید عرض کنم که امیدوارم این اتفاق با تجهیز ساختمان مرکز با همت گل‌گهر و رفع برخی دغدغه‌ها، حداکثر تا یکی دو هفته آینده صورت بگیرد و یکی دیگر از مطالبات مردم و جامعه‌ی فرهنگی سیرجان تحقق پیدا کند.

 آیا نگران این نیستید که به واسطه‌ی برخی محدودیت‌ها از جمله نبود اعتبار و یا مسائل پیش‌بینی نشده‌ی دیگر، مرکز سیرجان‌شناسی در رسیدن به اهداف خود ناکام بماند و مثل برخی دیگر از مراکز شهرستان‌شناسی، فرجام تلخی به نام «تعطیلی» داشته باشد؟

این نگرانی وجود دارد. اما بنده معتقدم سیرجان‌شناسی با حضور فرهیختگان و نخبگان سیرجانی می‌تواند تبدیل به یک برند شود. مکانی که پشتوانه‌ی قوی برای همه حوزه‌ها و عرصه‌های‌ علمی، فرهنگی، ورزشی، اقتصادی و.. شهرستان سیرجان باشد. البته به شرطی که مسوولان و مدیران عالی شهرستان از این مرکز همواره حمایت کنند و نگذارند که این مرکز در تنگناه‌های مالی و یا سنگ‌اندازی‌های اداری دچار انفعال و یا نابودی شود. البته تا به همین حالا نیز اگر حمایت‌های برخی مسوولان و مدیران شهر نبود، تاسیس وشروع به‌کار مرکز میسر نبود. به‌خصوص حمایت‌های فرماندار سیرجان و ریاست مرکز کرمان‌شناسی که از مدت‌ها قبل نسبت به تاسیس این مرکز همت کردند. هم‌چنین مدیرعامل و مجموعه‌ی گل‌گهر که بعد از تقاضای فعالان فرهنگی سیرجان در راستای حمایت از تاسیس این مرکز، مساعدت‌های لازم را در این زمینه اتخاذ کردند. به قول استاد گلاب‌زاده؛ فراموش نکنیم که سیرجان به لحاظ تاریخی و فرهنگی، تافته‌ی جدابافته‌ای استان است و جای تاسف بود که چرا چنین شهرستانی با چنین پیشینه‌ی فرهنگی و جایگاه والای امروزی، تا به امروز فاقد مرکز سیرجان‌شناسی بوده است.