پنج شنبه, 22 آذر 1397

هفته‌نامه شماره 540:  19 آذر 1397

گزارشی از نشست فرهیختگان سیرجانیِ مقیم پایتخت با مجریانِ نامزدی سیرجان در طرح پایتخت کتاب

سیرجان و رویای پایتختی کتاب

 گروه فرهنگ‌و‌هنر

نشست مسئولان و فعالان فرهنگیِ سیرجان با فرهیختگانِ سیرجانیِ مقیم پایتخت دوشنبه‌ی هفته‌ی گذشته در سالن کنفرانس فرهنگستان هنر تهران برگزار شد. در این نشست سه‌ساعته که دکتر مهدی مکی‌نژاد، عضو هیات‌علمی فرهنگستان هنر، میزبانی و مدیریت جلسه را بر عهده داشت، حول محور نامزدی سیرجان در طرح «پایتخت کتاب ایران» بحث و تبادل‌نظر صورت گرفت. محمدعلی ایران‌نژاد، مدیر موسسه‌ی معراج‌اندیشه‌ی گل‌گهر، ابوذر خواجویی رییس مرکز سیرجان‌شناسی و مجیدپورمحسنی، رییس اداره فرهنگ و ارشاد از جمله حاضران این نشست بودند که شهباز حسن‌پور نماینده مردم سیرجان و ابوذر حلوایی‌پور مدیر روابط‌عمومی گل‌گهر نیز برای دقایقی آن‌ها را همراهی کردند.

 خدمتی که سیرجانی‌‌ها به کتابخوان شدن ایرانی‌ها کرده‌اند

دکتر حسن باستانی‌راد، عضو هیات علمی دانشگاه بهشتی تهران که چندین سال است با سازمان جهانی «یونسکو» همکاری می‌کند و نماینده ایران در پروژه‌‌ی جهانیِ جاده‌ی ابریشم است، از نزدیک در جریان انتخاب پایتخت جهانی کتاب از بین دو شهر آتن و نیشابور بوده است. او با بیان این‌که در بحث انتخاب پایتختِ کتاب ایران این شاخص در نظر گرفته می‌شود که شهرِ انتخاب شده‌ی نهایی، چه ظرفیت‌هایی برای نامزد شدن در طرح پایتخت جهانی کتاب دارد، گفت: ما باید ابتدا ببینیم سیرجان چه ظرفیت‌هایی در حوزه‌ی کتاب دارد و آیا شاخصه‌های لازم برای به‌دست آوردن چنین عنوانی دارد؟ باستانی افزود: اگر ما در سطح محلی و استانی نگاه کنیم با حدود شصت کتاب استاد باستانی پاریزی، کتاب‌های استاد مرتضا فرهادی و کتاب‌های محققان محلی روبه‌رو می‌شویم که سبب شده تا سیرجان جایگاه ممتازی در سطح استان داشته باشد. در سطح ملی باید ببینیم سیرجانی‌ها چه رویکردی در حوزه‌ی کتاب داشته‌اند. حدود 14 سال پیش مقاله‌ای درباره‌ی استاد باستانی نوشتم و با نشان دادن آمار و ارقام از تعداد کتاب‌های استاد و این‌که هر کدام از این کتاب‌ها چندین بار تجدید چاپ شده‌اند، اشاره کردم که حدود دو تا سه میلیون نفر با کتاب‌های باستانی پاریزی و یا طاهره‌ صفارزاده کتاب‌خوان شده‌اند. این‌ها مواردی است که می‌توانیم در کنار فعالیت‌های اجرایی که انجام می‌دهیم، بر آن تکیه کنیم و این موضوع را مطرح کنیم که سیرجانی‌ها چه خدمتی به کتاب‌خوان شدن مردم کرده‌اند.

 نقش مهمِ مدیریت شهری در پروسه‌ی انتخاب سیرجان به عنوان پایتخت کتاب ایران

 امین شول‌سیرجانی که در حال حاضر با روزنامه‌‌ی اعتماد همکاری می‌کند، دیگر سخنران این نشست بود. او سال گذشته گزارش رسانه‌ای اقدامات «کاشان» جهت معرفی به عنوان پایتخت کتاب ایران را برای وزارت ارشاد کار کرده است و به خوبی با روندها و فرایندهای این طرح آشنایی دارد. شول‌سیرجانی معتقد است: این‌که از یک دیدگاهِ رقابتی، سیرجان پایتخت کتاب ایران شود، نباید هدف اصلی و نهایی مسئولان سیرجانی و مجریان این طرح باشد، بلکه مهم این است که به بهانه‌ی این کاندیداتوری و با اصلاح رویه‌های غلط گذشته، کارهای ارزشمند و ماندگاری برای ترویجِ فرهنگ کتاب‌خوانی انجام دهیم. او هم چنین به شاخص‌های مهمی که یک شهر را مفتخر به کسب پایتخت کتاب می‌کند، اشاره کرد و گفت: ما باید جست‌وجو کنیم و ببینیم؛ مشارکت مردم در کجا و چه بخشی، سبب ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی شده است. یعنی اگر در سیرجان یک شهروندِ خیر مثل آقای ایرانمنش با سرمایه‌ی شخصی، اقدام به ساخت کتابخانه‌ی مرکزی کرده است، باید آن ‌را معرفی کنیم. امین‌ شول با تاکید بر تشکیل یک کمپین رسانه‌ای، ادامه داد: این کمپین باید موضوع کتاب و اهمیت آن‌را برای افکار عمومی در سیرجان تبدیل به یک دغدغه و «مسئله» کند، که اگر غیر از این باشد ما لایق کسب این عنوان نیستیم.

وی جای سنتی جلسات نقد جدیِ کتاب را در سیرجان خالی دانست و گفت: متاسفانه ما یک مکان فرهنگی مهم به نام «کافه‌کتاب» را که محلی برای کتاب‌خواندن و نقد کتاب بوده است و می‌توانست یکی از امتیازهای سیرجان برای کسب عنوان پایتختی کتاب باشد را به دلیل فشارهای یک نهاد خاص، تعطیل کرده‌ایم و الان خنده‌دار است که داعیه‌ی کسب چنین عنوانی را داریم! البته امیدوارم که مرکز سیرجان‌شناسی با برنامه‌ریزیِ مناسب، جای برخی خلاءهای موجود در حوزه‌ی کتاب‌خوانی از جمله جلسات جدی نقد کتاب را پر کند. امین‌شول سیرجانی در پایان صحبت‌هایش به نقش مهمِ مدیریت شهری در پروسه‌ی انتخاب سیرجان به عنوان پایتخت کتاب اشاره کرد و گفت: مدیریت شهری باید با نصب الِمان‌های مفهومی با موضوع کتاب و یا نویسندگانِ سیرجانی که به حوزه‌ی کتاب و کتاب‌خوانی کمک کرده‌اند، اهمیت این موضوع را به مردم سیرجان نشان دهد. ضمن این‌که سیرجان یک شهر صنعتی است و از این رو می‌توان بر پیوند کتاب و صنعت تاکید کرد و از شرکت‌های معدنی و صنعتی درخواست کرد که فرهنگ کتاب‌خوانی را از مجموعه‌های خود شروع کنند.

 قدر آدم‌های متفکر و فرهیخته را بدانید

دکتر کاوه فرهادی، دیگر میهمان این نشستِ سه‌ساعته بود. فرهادی دانش‌آموخته‌ی کامپیوتر، فلسفه و دکتری مدیریت تکنولوژی از دانشگاه صنعتی شریف است. او انسان‌شناسی و ادبیات این سرزمین را در میدان عملِ پدرش استاد دکتر مرتضی فرهادی استاد جامعه‌شناسی و استاد انسان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی فراگرفته است. دکتر فرهادی با طرح این پرسش که اگر ما می‌خواهیم پایتخت کتاب ایران شویم باید به این نکته فکر کنیم که بعد از این اتفاق می‌خواهیم چه کنیم؟ گفت: ما در سیرجان باید «خردجمعی» را که منجر به تقویت کتاب خواندن می‌شود تقویت کنیم. این خرد جمعی را سیاسیون و اهالیِ اقتصاد به‌وجود نمی‌آورند، بلکه این فرهیختگان و کنشگرانِ فرهنگی هستند که می‌توانند پایه‌گذارِ شکل‌گیری این خردجمعی و در نتیجه تقویتِ فرهنگِ کتاب‌خوانی شوند. لذا باید این افراد پیش‌روی این جریان باشند و مردم آن‌ها را بشناسند تا این فرهیختگان و کنشگران فرهنگی در خصوصِ «اینجا» و «اکنون» سیرجان صحبت کنند. این‌که بگویند شما چگونه پایتخت کتاب ایران شدید، اما از وضعیتِ محیط زیست سیرجان و قنات‌های سیرجان که هر لحظه رو به نابودی می‌روند، اطلاعی ندارید؟ آیا این مسئله‌ی سیرجان نیست؟ چقدر کتاب و مقاله‌ در مورد محیط زیست این منطقه نوشته شده و دیده نشده است؟ از جمله خود بنده، مقاله‌ای با عنوان «بازاندیشی بر نظام آینده اندیشی ایران؛ مطالعه‌ی موردی اّب» نوشته‌ام و در آن لیستی تهیه‌ کرده و نشان داده‌ام از دهه‌ی 40 درباره‌ی وضعیتِ اکنون آب و محیط زیست ایران پیش‌بینی و هشدار داده شده که اولین نفر این لیست، استاد «باستانی‌پاریزی» است در کتاب حماسه‌ی کویر و دومین نفر «دکترفرهادی» در مقاله‌ی جنگ پنهان سی ساله. خب این یعنی اولین نفری که وضعیت نابسامانِ منابع آبی و محیط زیست امروز ایران را پیش‌بینی کرده یک نویسنده‌ی سیرجانی است و دومین نفر هم کسی است که بیش از چهل سال درباره‌ی سیرجان و مناطق پیرامون آن، مقاله و کتاب نوشته است. اما متاسفانه وقتی صدای این آدم‌ها شنیده نشده، یعنی مسئله جای دیگری است.

 فرهادی افزود: مسئله‌ی دیگر این‌که من یک تجربه‌ی زیسته در سیرجان دارم که برمی‌گردد به دوران کودکی‌ام که تجربه‌ی زیسته‌ی بسیار درخشانی بود و اگر اشتباه نکنم مربوط به دوران حضور آقای نیک‌نفس در اداره فرهنگ و ارشاد سیرجان بود. در آن دوران به بهانه‌ی یک شب شعر، همه‌ی فرهیختگان سیرجانی دور هم جمع می‌شدند و هم مقاله می‌خواندند و هم شعر نقد می‌کردند. دقت کنید وقتی شما می‌گویید قصد داریم پایتخت کتاب شویم، مقصود فقط خواندن کتاب نیست، بلکه مقاله و یا هر چیز جدی‌ای که ارزش خواندن داشته باشد را نیز شامل می‌شود. نکته‌ی پایانی که باید به آن اشاره کنم این است که رویکردهای مصرف‌گرایی و مصرف‌زدگی را از سیرجان دور کنید و به جای آن، قدر آدم‌های متفکر را بدانید و روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کنید. خیلی از آن‌ها مو سپید کرده‌اند و برخی نیز هم‌چون آفتاب لب بام هستند که اگر غروب کنند دیگر طلوع نخواهند کرد.

 نقش مهم مشارکت مردم در ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی

معین کریم‌الدینی فیلم‌ساز سیرجانی که با  مستند آتلان، بسیاری از جوایز جشنواره‌های داخلی و خارجی را به خود اختصاص داده است به معرفی الگوهای برتر و شهروندانی که با ایده‌های خلاقانه به ترویج فرهنگ کتاب‌‌خوانی کمک کرده‌اند، پرداخت و گفت: اولین چیزی که در طرح پایتخت کتاب مهم است و شما را با آن شاخص خواهند سنجید این است که سیرجان چه رویکردهایی در تقویت کتاب‌خوانی با مشارکت مردمی و بدون بودجه‌ی نهادهای دولتی داشته است. دومین نکته‌ی مهم نیز این‌که باید در مستندات خود بر طرح‌هایی تاکید کنید که اصل تداوم در آن‌ها لحاظ شده باشد.

همچنین در این نشست سید‌حسین حسینی از فرهنگیان و خیرین سیرجانی، علی فروغی وکیل و نماینده‌ی حقوقی دکتر طاهره‌ی صفارزاده، حسین توکلی از فعالان فرهنگی سیرجان و میثم ملک‌شاهی و ملک‌محمدی مجریان طرح نامزدی سیرجان در پایتخت کتاب ایران، به ارایه نقطه‌نظرات و گزارش‌های اقدامات انجام شده پرداختند. شهباز حسن‌پور نیز از آمادگیِ همه‌ی دستگاه‌های اجرایی سیرجان برای مشارکت در این طرح خبر داد. ضمن این‌که در جلسه‌ای که صبح شنبه با حضور فرماندار سیرجان در دفتر شهردار برگزار شد، مقرر شد مدیریت شهری در قالب دو نهاد شورا و شهرداری از نامزدی سیرجان در طرح پایتخت کتاب حمایت کند.