چاپ

گزارش تحلیلی پاسارگاد از تاثیر افزایش قیمت ها بر روند زندگی مردم 

774 هزار تومان کسری یک خانواده در ماه

 هدی رضوانی

سونامی گرانی همچنان در حال درنوردیدن زندگی ایرانیان است. به نحوی که روزانه با افزایش قیمت‌ها روبه‌رو هستیم.  آمارهای بانک مرکزی حاکی از تغییر لحظه‌ای قیمت‌ها در تمامی اقلام مصرفی زندگی ایرانیان است. در ادامه از حداقل هزینه‌های یک خانوار 4 نفره و مشکلات معیشتی آنان یک محاسبه ساده خواهیم داشت.

 بر اساس آمارهای بانک مرکزی بهای لبنیات در آخرین گزارش‌ها در آبان‌ماه امسال نسبت به سال گذشته 34.3 درصد افزایش داشته است. بانک مرکزی بهای ماست پاستوریزه را هر کیلو ۵۶۰۰ تومان اعلام کرده است. گزارش‌های بانک مرکزی همچنین نشان می‌دهد بهای کره پاستوریزه بیش از 40.9 درصد در مقایسه با سال گذشته افزایش داشته است. بهای پنیر نیز بیش از 33.7 درصد افزایش یافته است. بانک مرکزی قیمت یک کیلو پنیر راه در آبان‌ماه امسال 8200  تومان اعلام کرده است. بهای هر کیلو شیر نیز چهار هزار تومان بر اساس آمارهای بانک مرکزی اعلام شده است. اخیرا مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی با موضوع برآورد خط فقر شش‌ماهه نخست سال ۱۳۹۷؛ خط فقر مناطق شهری در تابستان ۹۷ را دو میلیون و ۷۲۸ هزار تومان برآورد کرده که تنها نسبت به بهار امسال حدود ۳۰۰ هزار تومان برای یک خانواده چهار نفره افزایش دارد. همچنین آخرین تورم اعلامی مربوط به تورم آذر‌ماه امسال است که مرکز آمار ایران تورم نقطه به نقطه را ۳۷ درصد اعلام کرده و این آمارها شرایط زندگی را برای بسیاری از ایرانیان دشوار کرده است. هر شهروند ایرانی در صورتی که روزانه در وعده غذایی خود ۱۰۰ گرم کره، یک لیوان ماست، یک لیوان شیر و یک قالب پنیر را قرار دهد، باید به طور متوسط ۱۶ هزار و ۳۰۰ تومان برای یک وعده هزینه کند که این مبلغ در ماه به 489 هزار تومان می‌رسد.

بهای متوسط نان را اگر ۷۰۰ تومان تعریف کنیم، هر خانواده چهار‌نفره از سوی مرکز آمار ایران در یک روز به طور متوسط ۶ عدد نان مصرف می‌کند که رقمی برابر ۷ هزار تومان خواهد شد. تکرار این رقم طی یک ماه ۲۱۰ هزار تومان از کل درآمدهای خانواده را به خود اختصاص می‌دهد. قیمت تخم‌مرغ نیز با روند بسیار صعودی این روزها در صدر جدول قرار دارد. بر اساس آمارهای رسمی قیمت تخم‌مرغ در آبان‌ماه سال جاری در مقایسه با سال گذشته 72.7 درصد افزایش داشته است. هر کیلوگرم تخم‌مرغ با قیمت ده هزار تومان فروخته می‌شود. در صورتی که هر فرد خانواده چهار نفره روزانه یک عدد تخم‌مرغ توسط مصرف کند، سرپرست خانوار باید روزانه ۳ هزار و ۲۰۰ تومان برای تخم‌مرغ هزینه کند؛ این رقم در ماه ۹۶ هزار تومان از درآمدهای خانوار را به خود اختصاص می‌دهد. آمارهای بانک مرکزی نشان می‌دهد؛ بهای برنج در آبان‌ماه سال جاری در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۱۲.۹ درصد افزایش داشته است. بهای متوسط برنج خارجی ۸۸۰۰ تومان برای هر کیلوگرم تخمین زده می‌شود. به طور متوسط بهای برنج‌های ایرانی درجه یک 15500 تومان برای هر کیلوگرم تعیین می‌شود. در صورتی که یک خانواده ایرانی روزانه ۴۰۰ گرم برنج و از برنج خارجی استفاده کند، باید 106600 تومان برای برنج در ماه هزینه کند. همین خانواده اگر از برنج ایرانی استفاده کند، باید ۱۸۶ هزار تومان برای هزینه برنج در نظر بگیرد. در میان کالاهای مصرفی بهای حبوبات در مقایسه با مدت مشابه سال قبل با میانگین ۱2 درصد افزایش روبه‌رو بوده است. قیمت متوسط هر کیلو حبوبات بین ۱۰ تا ۱۲ هزار تومان تخمین زده می‌شود و سرانه مصرف حبوبات برای هر نفر در روز ۵۰ گرم در نظر گرفته می‌شود. بر این اساس به صورت ماهانه ۶۰ هزار تومان هزینه برای یک خانواده چهار‌نفره در بحث حبوبات باید در نظر گرفت. 

 موز بیشترین افزایش قیمت را  در میان میوه‌ها داشته است 

قیمت میوه‌ها نیز در روند تورم سال جاری با افزایش بسیاری روبه‌رو بوده است. موز با افزایش بیش از 168.2 درصد در میان میوه‌ها بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده است. سیب درختی زرد با افزایش ۸۹.۹ درصدی در رتبه دوم قرار دارد و پرتقال داخلی افزایش ۵۶.۲۹ درصدی را به دنبال داشته است. همچنین خیار ۴۴.۷ درصد، گوجه‌فرنگی 147.4 درصد و سیب‌زمینی ۱۰۵.۵ درصد افزایش قیمت را به دنبال داشته‌اند. بر اساس پژوهش‌های رسمی روزانه هر فرد باید ۴۰۰ گرم میوه و سبزی مصرف کند، این آمار در ایران ۱۰۰ گرم برای هر فرد است. بر این اساس هر خانواده چهار نفره ماهیانه ۱۲ کیلوگرم میوه مصرف می‌کند. اگر بهای متوسط یک کیلو میوه را نه هزار تومان در نظر بگیریم، هزینه میوه یک خانواده ۴ نفره ۱۰۸ هزار تومان در ماه خواهد شد. 

آمارهای رسمی نشان می‌دهد؛ قیمت گوشت قرمز نیز بالای ۵۰ درصد رشد داشته است. گوشت گوسفند در آبان‌ماه با بهای هر کیلو ۶۰ هزار تومان و گوشت گاو با بهای هر کیلو ۵۰ هزار تومان عرضه شد. سرانه مصرف گوشت برای هر ایرانی بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ گرم در روز برآورد شده است. بنابراین در صورتی که هر فرد روزانه ۱۰۰ گرم گوشت مصرف کند هزینه گوشت مصرفی یک خانواده چهار نفره در ماه ۷۲۰ هزار تومان خواهد بود. گوشت مرغ نیز این روزها با افزایش قیمت ۴۱.۱ درصدی یکه‌تازی می‌کند. اگر سرانه مصرف هر فرد در طول روز را ۵۰ گرم مرغ در نظر بگیریم یک خانواده چهار نفره در طول ماه ۶۰ هزار تومان برای مصرف مرغ خود هزینه می‌کنند. بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران هر کیلوگرم چای خارجی ۴۵.۴۹ درصد افزایش قیمت داشته است و بهای متوسط قند نیز ۲۷.۶ درصد رشد داشته است و شکر هم ۲۶.۹ درصد گران‌تر شده است. سرانه مصرف هر کدام از این مواد غذایی برای هر ایرانی یک کیلو‌و‌نیم در سال در نظر گرفته می‌شود. روغن مایع نیز ۳۵.۷ درصد رشد را تجربه کرده است. سرانه مصرف روغن برای هر ایرانی سالانه ۲۱ کیلوگرم است، بر این اساس اگر قیمت هر کیلوگرم روغن مایع ۷۵۰۰ تومان در نظر گرفته شود و هر ایرانی ۱۵۰ گرم در ماه روغن مایع مصرف کند، با این حساب یک خانواده چهار نفره در ماه حدود ۴۵ هزار تومان برای روغن هزینه می‌کند. 

 یک خانواده  چهار‌نفره به طور  متوسط در ماه یک میلیون و 974 هزار تومان برای مواد خوراکی هزینه می‌کند 

افزایش هزینه‌های زندگی تنها به مواد غذایی منحصر نمی‌شود. افزایش قیمت اجاره‌بها، حمل‌و‌نقل و حامل‌های انرژی نیز به این هزینه‌ها اضافه می‌شود. بر اساس برآوردهای اولیه‌ای که در این گزارش انجام شد هر خانواده ایرانی چهار‌نفره باید به صورت متوسط در ماه یک میلیون و 974 هزار تومان برای مواد خوراکی حداقلی خانواده هزینه کند. از طرفی میزان حداقل حقوق کارگری برای هر خانواده یک میلیون و 200 هزار تومان در سال ۹۷ اعلام شده است. در صورتی که سرپرست خانوار با یک شغل هزینه‌های خانواده را تامین کند با حقوق دریافتی خود نه تنها نمی‌تواند حداقل اقلام خوراکی ماهانه خانواده خود را تامین کند که در کنار آن تامین هزینه‌های ماهانه حامل‌های انرژی و هزینه‌های جاری مانند تلفن ثابت، تلفن همراه و اجاره بها رقم سرسام‌آور دیگری را به خانواده تحمیل خواهد کرد. مسئولان اذعان دارند که وضع معیشتی چندان هم بحرانی نیست با یک حساب سرانگشتی و با کسر رقم یک میلیون و 200 هزار تومانی از حداقل هزینه‌های خوراکی یک میلیون و 974 هزار تومانی هر خانواده مشخص می‌شود. قسمت مهمی از افراد جامعه برای ادامه زندگی ماهیانه خود حداقل 774 هزار تومان بودجه کم دارند. محاسبات فوق بر اساس داده‌های بانک مرکزی ایران در آبان ماه سال ۹۷ محاسبه شده است و از آنجایی که روزانه با افزایش قیمت‌ها مواجه هستیم، مبلغ 774 هزار تومان به دست آمده تا نیمه دی‌ماه سال جاری به رقم بالاتری افزایش یافته و تا پایان سال جاری این مبلغ حتی بیشتر از این مقدار نیز خواهد شد.

 اقشار مختلف درگیر بحران افزایش قیمت‌ها هستند

کمیته امداد امام‌خمینی‌شهرستان سیرجان تعداد معلولان تحت سرپرستی این اداره را ۴۸۰۹ نفر و تعداد زنان سرپرست خانوار را ۶۳۵ خانواده (1500 نفر) عنوان می‌کند. ۱۰۰ کودک و ۲۰۰ نفر امداد‌بگیر نیز تحت پوشش این مرکز وجود دارند که در مجموع می‌توان گفت ۶۶۰۹ نفر از خدمات کمیته امداد شهرستان سیرجان استفاده می‌کنند. روابط عمومی اداره بهزیستی شهرستان سیرجان نیز از تحت پوشش قرار گرفتن ۴۷۷۴ خانوار سیرجانی خبر می‌دهد که از این تعداد ۱۵۱ خانواده مربوط به افراد زندانی و ۳۲۹۷ خانواده مربوط به زنان سرپرست خانوار است و در مجموع ۸۸۱۸ نفر تحت پوشش این اداره قرار گرفته‌اند. جمع این دو آمار نشان می‌دهد در مجموع ۱۵ هزار و ۴۲۷ نفر از شهروندان سیرجانی تحت حمایت کمیته امداد امام‌خمینی‌و اداره بهزیستی قرار دارند. این در حالی است که با توجه به آمار واصله از سرشماری سال ۹۵ جمعیت سیرجان ۳۲۴ هزار نفر ثبت شده است. 15 هزار و 427 خانوار تحت پوشش سازمان بهزیستی و کمیته امداد نشان می‌دهد که حداقل بیش از 4.76 درصد خانوار سیرجانی آن‌قدر تحت فشار فقر شدید هستند که به نهادهای حمایتی پناه برده‌اند. با این حساب می‌توان گفت هنوز خانواده‌های بسیار زیادی هستند که از فقر رنج می‌برند و افزایش تورم‌های افسارگسیخته روزانه در سراسر جامعه ضربه‌های جبران‌ناپذیری هم از نظر معیشتی، هم از نظر روحی و روانی و هم از نظر اجتماعی به این افراد وارد می‌سازد که باید فکری به حال آن‌ها کرد. عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی چندی قبل گفته؛ در یک سال اخیر فقر مطلق در کشور از ۱۲ درصد به ۵۰ درصد افزایش یافته است، با ذکر این نکته که وضعیت استان کرمان نسبت به سایر استان‌ها بهتر بوده و کمترین میزان تورم (10.4 درصد) را به خود اختصاص داده است. آیا سراشیبی سقوط قدرت خرید مردم، عده بیشتری را به خط فقر نزدیک خواهد کرد؟ و اگر این روند تورمی ادامه داشته باشد، تامین حداقل نیازهای زندگی، به آرزویی دست نیافتنی برای خانوارهای ایرانی تبدیل خواهد شد؟

35 درصد مردم درگیر فقر نسبی هستند

علی سوند‌رومی پژوهشگر و دکترای جامعه‌شناسی در خصوص توزیع فقر در جامعه می‌گوید: از نظر اقتصادی در جامعه یک خط فلاکت یا همان فقر مطلق داریم. افراد در این وضعیت هزینه‌های پایه و حداقل نیازهای زندگی خود را نمی‌توانند پاسخ دهند. در ایران فقر مطلق بین ۸ تا ۱۰ درصد و در استان کرمان این آمار به ۸ درصد می‌رسد. یک خط فقر نسبی هم وجود دارد که فرد نمی‌تواند لوازم آسایش خود را تامین کند و حدود ۳۵ درصد از مردم ایران درگیر این فقر نسبی هستند. این افراد درآمدهای خوبی ندارند و دچار بحران درآمدی می‌شوند. وی اضافه می‌کند: در زمان افزایش تورم یک سری از افراد هم هستند که به دلیل هزینه‌های بالا و تجملاتی که به آن وابسته هستند، دچار مشکل می‌شوند. این افراد خواسته‌های بیش از اندازه دارند و حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد از افراد جامعه را به خود اختصاص می‌دهند. 

سوند‌رومی در خصوص افزایش تورم می‌گوید: بالا رفتن تورم و ایجاد شوک‌های تورمی به دو بخش آسیب اساسی می‌زند، اول افرادی که زیر خط فلاکت هستند و دوم طبقه متوسط. این طبقه با تلاش و روزمرگی می‌جنگند و چون نمی‌توانند به خواسته‌های‌شان برسند دچار مشکل می‌شوند و در واقع خواسته‌های آن‌ها از دسترس خارج می‌شود. چون اهداف زندگی‌شان ماهانه است و هزینه‌های بالایی را در‌بر‌نمی‌گیرد. به این افراد فشار اقتصادی وارد می‌شود اما دچار مشکل حاد نمی‌شوند. وی تأکید می‌کند: در واقع تورم مثل فشار خون است و نمی‌تواند از یک مقدار مشخصی پایین‌تر بیاید چرا که باعث ایجاد رکود می‌شود. از یک مقدار هم نمی‌تواند بالاتر برود چرا که خطرات خاص خودش را دارد. تورم ی اگر هم بخواهد اتفاق بیفتد باید طی یک پروسه باشد. یعنی اگر قرار است سالانه ۱۰ تا ۱۵ درصد تورم داشته باشیم باید به مرور تزریق شود. نه اینکه به صورت یک دفعه روی شاخص‌های اقتصادی مثل دلار آن را کنترل کنیم. این پژوهشگر مسایل اجتماعی در خصوص استان کرمان و وضعیت اقتصادی آن در شرایط تورمی اضافه می‌کند: افزایش تورم در استان کرمان و شهرستان سیرجان هم تاثیراتی داشته است. به این معنا که خواسته‌های طبقه متوسط را از دسترس خارج می‌کند اما از طرفی هم افرادی که دارای دارایی‌ها و امکاناتی هستند، به دلیل تورم و بعد از اینکه فضا به آرامش می‌رسد، با افزایش ارزش افزوده دارایی‌های‌شان کمی احساس تعادل می‌کنند. وی تصریح می‌کند: اما بیشترین قشری که در این زمینه آسیب می‌بینند، افراد زیر خط فلاکت هستند. در سیرجان به دلیل چرخه مالی و وجود صنعت و معدن، حمل و نقل، تجارت، باغات پسته و دیگر پتانسیل‌ها به نوعی ارزش افزوده در اقتصاد ایجاد شده است؛ افراد حاشیه‌نشین آسیب می‌بینند اما بقیه مردم سیرجان بیشتر از این که فشار اقتصادی را تحمل کند دچار تاثیرات ذهنی و روانی می‌شوند اما در نهایت نارضایتی از تورم با رضایت از ارزش‌افزوده‌ای که در دارایی‌ها به وجود می‌آید در درازمدت به تعادل می‌رسد.

 

این پژوهشگر تاکید می‌کند: با این افزایش تورم اگر برای طبقات پایین جامعه برنامه‌ای از سوی دولت در نظر گرفته نشود، کم‌کم افراد متوسط جامعه نیز به خط فلاکت می‌رسند. دولت می‌تواند با برنامه‌های حمایتی و افزایش درآمد ماهیانه در یک زمان خاص به کمک این افراد بیاید. در واقع اگر راهکارهای اقتصادی دولت نتواند بین تاثیرات روانی تورم و افزایش ارزش‌افزوده تعادل ایجاد کند، می‌تواند به آسیب‌های اجتماعی و مشکلات اساسی در جامعه منجر شود.