یکشنبه, 30 تیر 1398

هفته‌نامه شماره 566:  24 تیر 1398

گزارش پاسارگاد به مناسبت روز جهانی فشارخون
قاتل خاموش

 نجمه محمودآبادی
شیرین‌خانم مثل اسمش شیرین و مهربان بود. دوست و آشنا، قوم و خویش و همسایه همه با شیرین‌خانم دوست و صمیمی بودن از بس که این زن خنده‌رو و مهربان بود. خنده یک لحظه از لبان شیرین‌خانم دور نمی‌شد. شوهر شیرین‌خانم، او را ملکه صدا می‌کرد. هر روز دلش به این خوش بود خسته و کوفته که از سرکار برمی‌گردد این شیرین‌خانم است که به استقبالش می‌آید، به رویش می‌خندد و کت‌اش را از دستش می‌گیرد و چای قندپهلویی دستش می‌دهد. حاج علی عاشق زنش بود.
شیرین‌خانم هر روز عصر می‌رفت به مسجد حوالی خانه کلاس روخوانی قرآن. وزن شیرین‌خانم زیاد بود و تا مسجد که حدود 20 دقیقه راه بود پیاده می‌رفت تا پیاده‌روی کند. اما همیشه کسی بود که از راه برسد و تعارف کند که: «شیرین‌خانم چرا پیاده می‌روی بفرمایید شما را برسانم.»
شیرین‌خانم همیشه می‌خندید: «آرزوی پیاده‌روی به دل من ماند». شوهر شیرین‌خانم مبتلا به بیماری فشارخون بود. 6 ماهی یک بار می‌رفت پیش دکتر و دارو مصرف می‌کرد. آزمایش می‌داد و تحت نظر پزشکش بود. شیرین‌خانم در مسجد آخر کلاس‌های قرآن همیشه برای سلامتی مریض‌ها دعا می‌کرد و می‌گفت: «خدایا همه‌ی بیمارها را شفا بده. از دولتی سر مردم خوبت شفای حاج آقای ما را هم بده». زن‌های مسجد می‌خندیدند و سر به سر شیرین‌خانم می‌گذاشتند: «شیرین خانم خیلی حاج‌آقا را دوست داری؟» شیرین‌خانم می‌خندید: «الهی من بلا گردون حاج آقا بشم. حاج آقا سایه‌ی سرم هست».
بعضی وقت‌ها که شیرین‌خانم سردرد می‌شد، قرص‌های مسکن سردردش را خوب نمی‌کردند اما وقتی یکی از قرص‌های فشارخون حاج‌آقا را می‌خورد سریع سردردش خوب می‌شد. شیرین‌خانم به سردرد‌های گاه و بی‌گاهش بی‌توجه بود و راجع به آن‌ها با کسی حرف نمی‌زد. دختر بزرگ شیرین‌خانم که تازه دانشگاه قبول شده بود از سیرجان رفته و ساکن شهری دیگر شده بود تنها همدم مادر بود و از سردردهای مادر هم سردر نمی‌آورد. پسران شیرین‌خانم هم که بچه بودند. شیرین‌خانم دوست نداشت راجع به سردردهایش با حاج‌آقا حرف بزند. می‌ترسید حاج‌آقا ناراحت شود و فشارش برود بالا.
عصر یک روز پاییزی خواهر شیرین‌خانم نذر آش‌رشته داشت. همه‌ی خواهرهای شیرین‌خانم جمع شده بودند و داشتند سبزی آش پاک می‌کردند. شیرین‌خانم سینی بزرگی پر از لوبیا روی دامنش گذاشته و بود و داشت پاکشان می‌کرد. بساط چای و شیرینی و میوه مهیا بود. می‌گفتند و می‌خندیدند. خواهرها سر به سر هم می‌گذاشتند. شیرین‌خانم از بس خندیده بود، اشک از گوشه‌ی چشمش جاری بود. سرش کمی درد آمده بود و او به سردردش بی‌توجه بود.
میان گفت‌و گو و همهمه‌ها حال شیرین‌خانم بهم خورد و استفراغ کرد. بعد هم از حال رفت. خواهرها شوکه شده بودند. دست و پایشان را گم کرده بودند. خواهرشان سالم بود و همین چند لحظه‌ی پیش داشت بلند بلند می‌خندید. زنگ زدن اورژانس. آمبولانس آمد و شیرین‌خانم را به بیمارستان رساند. تمام شد. شیرین‌خانم فوت کرد. پزشکان گفتند سکته مغزی کرده است و پرسیدند بیماری فشارخون داشته است؟ کسی نمی‌دانست. شیرین‌خانم دردهایش را به کسی نمی‌گفت.
 فقط ۶۰٪ مردم از بیماری فشارخون خود اطلاع دارند
دکتر امین ایران‌نژاد متخصص داخلی فشارخون بالا را مهم‌ترین و شایع‌ترین خطر سکته‌های قلبی و مغزی و نارسایی کلیه می‌داند و می‌گوید: «‌با توجه به اینکه پرفشاری خون غالبا یک بیماری بدون علامت است مهم‌ترین راه تشخیص این بیماری از سوی افراد اندازه‌گیری آن است». دکتر ایران‌نژاد می‌افزاید: «پرفشاری خون در یکی از دو گروه پرفشاری اولیه و پرفشاری ثانویه قرار می‌گیرد. حدود 90 تا 95 درصد از موارد از نوع پرفشاری اولیه هستند و این بدان معناست که هیچ دلیل پزشکی مشخصی برای آن وجود ندارد. 5 تا 10 درصد دیگر از نوع پرفشاری ثانویه هستند که شرایط تاثیرگذار بر کلیه‌ها، شریان‌ها، قلب یا دستگاه غده درون‌ریز باعث ایجاد آن می‌شود».
این متخصص داخلی درباره چگونگی پیشگیری از ابتلا به بیماری فشارخون می‌گوید: «اجتناب از مصرف هرگونه مواد مخدر و سیگار، قلیان، حفظ وزن طبیعی بدن، کاهش مصرف نمک در رژیم غذایی تا زیر 100 میلی مولار در روز (زیر 6 گرم نمک طعام یا زیر 4/2 گرم سدیم در روز). انجام منظم ورزش نظیر تند راه رفتن (تا 30 دقیقه در روز، اکثر روزهای هفته). عدم مصرف الکل، مصرف زیاد میوه و سبزیجات (به عنوان مثال حداقل 5 وعده در روز) و محدود کردن مصرف چای و شکلات تا حد امکان».
به گفته‌ی این پزشک داخلی برای درمان فشارخون بالا از عرقیات گیاهی و دم‌کردنی‌های خانگی مثل گل‌گاوزبان، چای سبز، عناب استفاده کنید. برخی معتقدند موادی مانند فلفل‏، سبب کاهش فشار خون بالا می‌شوند ولی در حقیقت شواهد کافی برای این امر وجود ندارد و در حد تحقیق و فرضیه است. وی در ادامه می‌افزاید: «تغییرات موثر در روش زندگی می‌تواند فشارخون را به اندازه یک دارو تجویزی ضد پرفشاری خون کاهش دهد. ترکیبی از دو یا چند تغییر در روش زندگی می‌تواند حتی نتایج بهتری هم داشته باشد».
دکتر ایران‌نژاد درباره اندازه‌گیری صحیح فشار خون می‌گوید: «بایستی دستگاه فشارخون قبلا کالیبره شده باشد، فرد حداقل 5 دقیقه روی صندلی و در محیط آرام و دمای مطب نشسته باشد. حداقل دوبار اندازه‌گیری فشارخون انجام شود. مرکز کاف بایستی در سطح قلب باشد. فرد تا نیم ساعت قبل از اندازه‌گیری فشار خونش دخانیات، چای و قهوه مصرف نکرده باشد».
این متخصص داخلی مکمل‌های پتاسیم، کلسیم، منیزیم و فیبر را در کاهش فشارخون دارای اثر متوسط می‌داند و می‌افزاید: «فشارخون معمولا در سنین بالای 40 سال بروز می‌کند اما موارد ثانویه (ناشی از یک بیماری مشخص) می‌تواند در سنین زیر 40 سال هم بروز کند».
دکتر ایران‌نژاد در مورد کسانی که فشارخون پایین دارند می‌گوید: «بایستی علت پایین بودن فشارخون مشخص شود. در حقیقت در چقدر فشارخون در محدوده پایین فیزیولوژیک باشد و بیمار علامتی مثل سرگیجه و بی‌حالی و سیاهی رفتن چشم‌ها را نداشته باشد بهتر است. اما موارد فشارخون پایین پاتولوژیک می‌تواند ناشی از نارسایی غدد فوق‌کلیوی یا بیماری‌های از‌دست‌دهنده نمک باشد». این متخصص داخلی در ادامه می‌افزاید: «افزایش مصرف نمک سبب افزایش فشار خون در افرادی که فشارخون پایین دارند می‌شود».
روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان شهرستان سیرجان در خبری عنوان کرد که از بین 15 میلیون بیمار مبتلا به فشارخون، فقط ۶۰٪ آنها از بیماری خود اطلاع دارند و فقط نیمی از بیماران برای کنترل بیماری خود دارو دریافت می‌کنند. این روابط عمومی در ادامه افزود: «۹۷ هزار ایرانی در سال ۲۰۱۷ بر اثر بیماری‌های مرتبط با فشارخون فوت کرده‌اند».
دکتر موقری رییس شبکه بهداشت و درمان پیش‌بینی می‌کند حدود 10 درصد مردم مبتلا به بیماری فشارخون باشند: «‌باتوجه به اینکه فشارخون به طور مستقیم در 5 درصد از مرگ و میرها نقش دارد از افراد بالای 30 سال می‌خواهیم هر 3 ماه یک بار فشارخون خود را چک کنند و افراد بالای 50 سال هر ماه تا اگر مبتلا به بیماری فشارخون شده‌اند، بیماری تشخیص داده شده و درمان شروع شود».
پس می‌توان نتیجه گرفت با توجه به بدون علامت بودن بیماری فشارخون و اینکه نداشتن علامت و بدون مشکل بودن بیمار، وجود مشکل را رد نمی‌کند، اندازه‌گیری دوره‌ای فشارخون در هر یک سال می‌تواند بهترین راه تشخیص پرفشاری خون باشد و همچنین کم‌کردن وزن، ترک دخانیات، کنترل فشارخون به صورت روزانه، استفاده از داروهای ضدفشارخون تحت نظر پزشک، کاستن از استرس، داشتن برنامه ورزشی مناسب نظیر پیاده‌روی و تغییر شیوه زندگی برای کاهش استرس می‌تواند در درمان و پیشگیری از این بیماری خاموش موثر باشد. نباید فراموش کنیم که بیماری فشارخون قابل کنترل و قابل درمان است.