سه شنبه, 21 آبان 1398

هفته‌نامه شماره 581:  20 آبان ۱۳۹۸

معاون بهداشتی دانشکده علوم‌پزشکی سیرجان از وضعیت استعمال دخانیات در کشور می‌گوید
روزانه 20 میلیارد تومان در کشور دود می‌شود

 گروه خبر
هر سال هفته ملی دخانیات که می‌رسد صفحات نشریات پر از گزارش‌هایی پیرامون مصرف سیگار و قلیان می‌شود، مطالب تکراری که همه‌ی ما بعضا آن‌ها را شنیده‌ایم، این بار اما پاسارگاد سعی کرده است در مصاحبه‌ای با دکتر محمد موقری معاون بهداشتی دانشکده علوم‌پزشکی به آمار و زوایای پنهان این موضوع بپردازد. اینکه چرا قوانین مبارزه با دخانیات در کشور به جایی نمی‌رسد.
 شعار امسال روز ملی دخانیات«اجازه ندهید دخانیات نفس شما را بگیرد» اما به نظر می‌آید با شیوع بالای مصرف دخانیات در کشور نفس مردم به شماره افتاده است؟
در بحث مصرف دخانیات حالا به طور عمده سیگار و قلیان( البته باید بگوییم سیگارت، چون سیگار به شکل برگ بوده، می‌پیچیدند و مصرفش به راحتی نبوده است، یعنی طرف می‌خواسته یک سیگار در طول روز بکشد دو ساعت باید وقت می‌گذاشته است. اما با صنعتی شدن تولید سیگار و تولید انبوه آن که قدمتش به یک قرن اخیر برمی‌گردد. ) در دنیا چیزی حدود یک میلیارد و سیصد میلیون نفر تخمین می‌زنند که به دخانیات اعتیاد دارند که عمده‌اش هم سیگار است. از این تعداد یک میلیارد از آن مرد و سیصد میلیون نفر زن هستند و پیش‌بینی می‌کنند تا سال 2025 این تعداد به 7/1 میلیارد برسد که آمار نگران‌کننده‌ای است. جالب است بدانید چهار پنجم این تعداد در کشورهای در حال توسعه با درآمد کم و متوسط زندگی می‌کنند. این در حالی‌ست که کشورهای توسعه‌یافته مصرف سیگارشان را خیلی محدود کردند. در هر روز در دنیا بین 80 تا 100 هزار نفر به این آمار افزوده می‌شود که نیمی از این‌ها در آسیا زندگی می‌کنند.
 آمار فوت مبتلایان به دخانیات چگونه است؟
در دنیا روزانه از هر دو نفر سیگاری یک نفر در اثر عوارض مرتبط با سیگار فوت می‌کند که این‌ها عمدتا در کشورهای فقیر هستند چون نمی‌توانند درمان کنند و بیماری‌شان به موقع تشخیص داده نمی‌‌شود. از نظر ابتلا به بیماری‌ها ثابت‌شده افرادی که دخانیات مصرف می‌کنند در معرض زیاد بیماری‌های قلبی‌و‌عروقی، سرطان‌ها، فشارخون، بیماری‌های ریوی و ... هستند. متاسفانه باز این مرگ‌ها در کشورهای کمترتوسعه‌یافته و فقیر بیشتر اتفاق می‌افتد. درواقع در این کشورها هم مصرف بالاتر است و هم عوارضش بیشتر است.
کشورهای اروپایی و آمریکایی آمدند روی این قضیه کار کردند و رویه‌شان را تغییر دادند و با راهکارهایی که پیدا کردند، مصرف سیگار را به حداقل رساندند. درواقع آن‌ها مصرف دخانیات‌شان را با روش‌های مختلف کم کردند.
 مثل چه روش‌هایی؟
اولین راه‌حل مالیات است. باید دولت مالیات سنگینی بر تولید، توزیع و ورود دخانیات بگذارد. جالب است بدانید ایران بدترین نمره را در مالیات بر دخانیات دارد. متاسفانه صنعت دخانیات کشور بعد از انقلاب دو برابر رشد کرده است. ما در همه چیز تحریم هستیم الا در سیگار و تنباکو، خیلی راحت این اقلام وارد کشور می‌شوند و در جعبه‌های زیبا عرضه می‌شوند. البته کشورهای اروپایی هم تا قبل از این با همین معضل روبه‌رو بودند و زمانی فیلم‌های کلاسیک و وسترن قدیم را ببینید تمام نقش‌اول‌های‌شان سیگار می‌کشیدند. اما الان در فیلم‌های‌شان کمتر شاهد سیگار کشیدن هستیم، اما در فیلم‌های ما هنوز صحنه‌های سیگار کشیدن وجود دارد و سیگار کشیدن هنرپیشه‌ها تاثیر زیادی روی جوانان دارد.
در کشورهای توسعه‌یافته مالیات را حساب شده بالا بردند اما افزایش مالیات بر دخانیات را برای کشورهای دیگر اجرا نکردند تا صنعت دخانیات در کشورهای در حال توسعه به جای کاهش، رشد داشته باشد، شما اگر روی سیگارها دقت کرده باشید روی اکثرشان نوشته است؛«جهت استفاده در آمریکا نیست.» حتی برندهای آمریکایی، حداقل تحت‌لیسانس آمریکا تولید می‌شود اما در این کشور مردم حق استفاده ندارند. و اگر بخواهد استفاده کنند مالیات به آن تعلق می‌گیرد.
 الان وضعیت استعمال دخانیات در سیرجان به چه شکل است؟
سیرجان هم همانند سایر شهرهای کشور است و آماری در این زمینه نداریم. مانند بقیه کشور وضعیت خوبی نیست. متاسفانه تعداد افرادی که به دخانیات روی می‌آورند خیلی زیاد شده است مخصوصا در خانم‌ها وضعیت مناسب نیست. مثلا خانمی با کلی فالوور در اینستاگرام از قلیون کشیدنش پست یا لایو می‌گذارد که خیلی زننده و زشت است. جالب است با افتخار این کار را انجام می‌دهد.
 خب سودجویان زیادی پشت قضیه دخانیات هستند
دخانیات تجارت بسیار پرسودی است. هرکجا هم پول باشد مبارزه خیلی مشکل می‌شود. مطمئن باشید قدرت‌ مافیای دخانیات از همه بیشتر است و چیزی نیست که فقط در سیرجان وجود داشته باشد در همه جای کشور وضعیت همین است. به شدت تجارت پر سودی است و رقم‌ها بسیار نجومی هستند. اصلا دولت‌ها در برابر این‌ها نمی‌توانند کاری کنند. جالب است بدانید تجارت یک سال کمپانی‌های دخانیات با تجارت 20 سال فروش نفت ایران برابری می‌کند، از طرفی بحث سهولت دسترسی به دخانیات باعث افزایش مصرف شده است؛یعنی وقتی تنباکوی میوه‌ای همه جا گیر می‌آید، خیلی راحت قلیان‌های پرزرق و برق در معرض دید هستند مردم وسوسه می‌شوند که حداقل به عنوان دکوری از قلیان استفاده کنند. وقتی دکوری گذاشته شد بالاخره وسوسه می‌شوند یک بار استفاده کنند. وقتی به یک چیزی دسترسی آسان باشد گرایش به مصرف در آن زیاد می‌شود.
 یعنی در این زمینه هیچ اهرم اجرایی و نظارتی ندارید؟
در رابطه با عرضه مواد دخانی قانونی با عنوان«قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات» وجود دارد که باید رعایت شود. این قانون چند سال پیش تصویب شد اما نهادهای متولی همکاری زیادی در خصوص اجرای این قانون نکردند. مثلا اداره صنعت و معدن یا اتحادیه‌ها که ارگان‌های اصلی هستند و باید این قانون را اجرا کنند آن جوری که باید و شاید این قانون را اجرا نکردند. البته این قانون مواد مختلفی دارد از جمله: تعیین عاملان فروش دخانیات به صورت عمده‌فروش و خرده‌فروش. در شهرستان‌ها با همکاری اداره صنعت و معدن و اتحادیه و مجمع امور صنفی می بایست مکان‌های فروش دخانیات را مشخص کنند که در سیرجان خیلی کم انجام شده است. حالا چندتا عمده‌فروش مشخص شده اما در باب خرده‌فروشی‌ها که می‌بایست مکان‌ها مشخص و به آن‌ها مجوز داده شود، انجام نشده است. وقتی به اینها مجوز داده ‌شود بقیه دیگر حق فروش دخانیات را ندارند. در سیرجان متاسفانه هنوز این قانون اجرا نشده است. وقتی این قانون اجرا شود بهداشت‌محیط می‌تواند اقداماتی را که نیاز هست انجام بدهد. یکی دیگر از مواد این قانون این است که مثلا به افراد زیر 18 سال به هیچ وجه نباید سیگار بفروشند و اگر مشخص شود جریمه دارد. فروش سیگار نخی و بازشده نباید توزیع شود. سیگارها در معرض دید اصلا نباید باشند، استندهایی که داخل‌شان سیگار است باید درپوش داشته باشند و پشت سر متصدی نباشند. همه این‌ها ریز به ریز مطرح شده است. اجرای این قانون باید از سمت اتحادیه پیگیری می‌شد که این کار را انجام ندادند. حالا وزارت بهداشت چندین‌بار مکاتبه کرده، مهلت داده به ادارات که این کارها را انجام دهند ولی متاسفانه انجام نشده است. این‌ها باید از شرکت‌هایی که توزیع می‌کنند بخواهند که استندهای‌شان را درپوش‌دار کنند، هیچ تبلیغاتی در رابطه با دخانیات نباید وجود داشته باشد، حتی روی همان استندها هم حق ندارند عکس سیگار بگذارند. هرکجا تبلیغی دیده شود به دادسرا ارسال و جریمه می‌شوند. عرضه قلیان در محل‌های فروش مواد غذایی ممنوع است.صدور مجوز برای مراکز عرضه قلیان ممنوع است.
 مگر جواز را شما صادر می‌کنید؟
ما صادر نمی‌کنیم، یعنی مرجع صدور جوازکسب ما نیستیم و اتحادیه‌ها هستند. آن‌ها جوازکسب صادر می‌کنند اما یکی از نهادهایی که باید استعلام بگیرند بهداشت و درمان است، وقتی استعلام شد ما اگر شرایط را داشته باشند جواب می‌دهیم، اگر جواب ندادیم یا تایید نکردیم و حقی که برای این‌ها مجوز صادر کنند ندارند. این مراکزی که الان هستند و مجوز دارند را من نمی‌دانم، درواقع اگر مجوز دارند یعنی کار خلافی انجام شده است. اگر هم ندارند که بایدپلمپ شوند. به هیچ وجه ما مکانی را که قلیان و دخانیات عرضه شود را تایید نمی‌کنیم. یا جاهایی که عرضه مواد غذایی هست ما از آن‌ها تعهد محضری می‌گیریم که این کار را نکنند. حتی قلیان نزدیک‌شان هم نباید باشد.
 شما دارید از قانونی حرف می‌زنید که اصلا اجرا نمی‌شود؟
خب گفتم از آنجایی که نهادهای دیگر می‌بایست همکاری کنند تا این قانون اجرا شود. در خیلی از شهرستان‌ها و استان‌ها این قانون اجرا شده است ولی متاسفانه در سیرجان اجرا نشده البته ما خیلی هم پیگیری کردیم، نامه هم نوشتیم، از بالا هم نامه داشتیم. یعنی از وزارت بهداشت به تمام ادارات کل صنعت‌و‌معدن که متولی و ناظر همه‌ی این‌هاست، نامه دادند و آن‌ها هم به همه ادارات صنعت و معدن شهرستان‌ها نامه نوشتند ولی باید اجرا کنند متاسفانه اجرا نکردند.
 در حال حاضر در خیلی از مراکز در سیرجان قلیان عرضه می‌شود
طبق همان آیین‌نامه جاهایی که قبل از این آیین‌نامه مجوز دارند باید هدایت شوند به سمتی که تغییر شغل دهند یعنی بیایند یک جوازکسب دیگری بگیرند مثل اغذیه‌فروشی، و جوازکسب جدید اصلا صادر نشود. همچنین قرار است مالیات بر دخانیات را سال به سال افزایش دهند تا اینکه هزینه بالا برود و مصرف کمتر شود.جایی که ما تاکید داریم کنترل انجام شود در پارک‌ها و مراکز تفریحی است. این جاها مصرف قلیان کنترل نمی‌شود و مردم خیلی راحت در انظار عموم قلیان می‌کشند. می‌طلبد بنری زده شود که در این محل به این دلایل عرضه و مصرف قلیان ممنوع است. اگر کنترل شود و چندباری تذکراتی داده شود تا شاید مردم هم کم‌کم به این سمت بروند که قلیان را به این مکان‌ها نبرند. مثلا وقتی به پارک بوستان می‌روی وضعیت واقعا وحشتناک است و تمام فضا را بوی قلیان پر کرده است.
 دو سال پیش آمدند تعدادزیادی قلیان را در پارکینگ شهربازی به صورت نمادین شکستند به نظرتان چنین اقداماتی موثر است؟
نه تاثیر ندارد و فقط یک حرکت نمادین است که مردم بفهمند این موضوع جرم و خلاف است. مهم‌ترین بحث در مبارزه با دخانیات مطالبه‌گری مردم است. مردم خودشان باید مطالبه کنند. جالب است بچه‌های ما جایی دارند برخورد می‌کنند خود مردم می‌گویند «چیکارش دارین ول کن بابا، جوان تفریح ندارد.» این خیلی درد است، متاسفانه تا الان برخوردها جدی نبوده است. اگر برخورد جدی باشد، مشکلات کمتر می‌شود. اگر همه دستگاه‌ها هماهنگ باشند و حمایت کنند این قانون به راحتی اجرا می‌شود. این قانون زمانی که در زمان ریاست جمهوری آقای احمدی‌نژاد تصویب شد، قهوه‌خانه‌ای‌ها تجمع کردند و به آنها یک فرصتی برای اجرای قانون دادند و قانون را یک جورایی به تعویق انداختند. قانونی هم که به تعویق بیفتد اجرایش مشکل می‌شود و از همان وقت این قانون جان نگرفت. این باید یک طرح ادامه‌دار باشد و همه باید باهم همکاری کنند. ما نمی‌خواهیم کسی را متهم کنیم. ما خودمان یکی از دستگاه‌ها هستیم اما واقعا نمی‌شود به تنهایی کاری کنیم.
 به جز سیگار و قلیان جدیدا استعمال ماده مخدری به نام گل خیلی رواج پیدا کرده است
گل از خانواده ماری‌جوانا است و به شدت عوارض و اعتیاد دارد. در حالی که خیلی از جوانان فکر می‌کنند اعتیاد ندارد، به هر حال باید اطلاع‌رسانی شود که این ماده عوارض روانی شدیدی دارد.
 استان کرمان جز استان‌های پیشتاز در مصرف دخانیات است؟
نه. استان‌های مرکزی، آذربایجان‌غربی، قزوین و البرز بالاترین مصرف سیگار را دارند و مصرف قلیان در استان‌های بوشهر، هرمزگان، سیستان‌و‌بلوچستان و فارس بالا است. همچنین سنین 45-54 سالگی هم بیشترین میزان مصرف سیگار را دارند، اما این بدان معنا نیست که در بقیه سنین مصرف سیگار وجود ندارد. متاسفانه سن شروع سیگار پایین آمده و به بین بانوان و دانش‌آموزان رسیده است. حتی متاسفانه معاون وزیر مصاحبه‌ای دیروز کرده بود و گفته بود به بحث دخانیات ارز دولتی تخصیص یافته است و حتی الان دارد سیگار آمریکایی وارد کشور می‌شود. سیگار در کشور ما خیلی ارزان به فروش می‌رسد و اگر قیمتش بالا رود قطعا مصرفش کمتر می‌شود. در کشور روزانه حدود 20 میلیارد تومان خرج سیگار می‌شود. حالا عوارضی که می‌گذارد و هزینه درمانش بماند ولی آن‌قدری که باید، مالیاتش افزایش نکرد. البته دولت‌ها هم در این قضایا نقش دارند. چون به دلیل عوارضی که می گیرند، زیاد سخت‌گیری نمی‌کنند. از سال 88 تا 98 مصرف روزانه قلیان در کشور 40 درصد افزایش یافته است. پیش‌بینی می‌کنند در کشور سالانه 55 تا 60 هزار مرگ در رابطه با مصرف مستقیم دخانیات اتفاق می‌افتد. در مطالعاتی که انجام شده است عوارضی که نصیب اطرافیان آدم‌های سیگاری می‌شود، بسیار بیشتر از فرد سیگاری است.