چهارشنبه, 27 شهریور 1398

هفته‌نامه شماره ۵۷۳:  ۲۵ شهریور ۱۳۹۸

گفت‌وگو با مهدی جهانشاهی نقاش و معلم هنر:
به درس هنر اهمیتی داده نمی‌شود

 حسین اطمینان
«آی معلم‌های عزیز، ما می‌دانیم که شما هم در دام یک نظام تدبیر زنگ‌زده، گرفتار شدید و زنگ زدید، اما شما مراقب کودکان ما باشید. مبادا آنان زنگ بزنند!... لطفا به کودکان ما فقط زندگی کردن را یاد بدهید. به آن‌ها گفت‌وگو کردن را، تخیل را، خلاقیت را، مدارا را، صبر را، گذشت را، دوستی با طبیعت را، دوست داشتن حیوان را، لذت بردن از برگ درخت را، دویدن و بازی کردن را، رقصیدن و شاد بودن را، از موسیقی لذت بردن را، آواز خواندن را، بوییدن گل را، سکوت کردن را، شنیدن و گوش دادن را، اعتماد کردن را، دوست داشتن را، راست گفتن را و راست بودن را بیاموزید». این حرف‌های دردمندانه یکی از متخصصان توسعه در ایران معاصر است. دکتر محسن رنانی در آستانه سال نو بخشی از آسیب‌های سیستم آموزش‌وپرورش را به زبان رانده است که بخش اندکی از آن را که با گفت‌و گوی پاسارگاد تناسبی دارد، در بالا آورده‌ایم. یکی از دروسی که در پایه متوسطه اول و دوم تدریس می‌شود، هنر است. اما این درس در سیستم آموزشی ما جدی گرفته نمی‌شود. در خیلی از مدارس معلم اختصاصی برای آن وجود ندارد و این موضوع در برخی از مدارس حاد‌تر است و کلاس‌های هنر به دروس دیگری مثل ریاضی و علوم و... داده می‌شود. درس هنر چه ضرورتی دارد و در شرایط کنونی چه باید کرد؟ مهدی جهانشاهی نقاش و معلم سال‌های قبل هنر دبیرستان‌های سیرجان به این پرسش‌ها پاسخ داد.
 در پایه متوسطه اول و دوم درسی به نام هنر وجود دارد ضرورت این درس چیست؟
اول باید بگویم کتاب هنر چند سالی است که عوض و به نوعی متنوع‌تر شده است. در کتاب جدید از بیشتر رشته‌ها مطلبی درج شده. دانش‌آموزان با عکاسی، نقاشی، خوشنویسی و حتی تئاتر و... آشنا می‌شوند. اما این مطالب عملا به شکل مناسبی تدریس نمی‌شود. در کلاس هنر معلم بیشتر وقتش به ساکت کردن بچه‌ها سپری می‌شود.
 آیا دو ساعت در هفته برای درس هنر کافی است؟
نه قطعا کافی نیست. معلم فقط وقت می‌کند بچه‌ها را ساکت کند و نمی‌تواند کاری کند.
 نگفتید ضرورت درس هنر چیست؟
باید یک جامعه‌شناس در مورد ضرورت آموزش هنر صحبت کند. اینکه در جامعه چه نیازی به هنر و فرهنگ است را جامعه‌شناسان بیشتر می‌دانند.
 فکر نمی‌کنید اگر به درس هنر بهتر نگاه شود، افراد می‌توانند در آینده فیلم، موسیقی، نقاشی و... را بهتر تشخیص بدهند؟
بله کاملا درست می‌گویید. در واقع همان ضرورتی را که شما نام بردید یک جورهایی استعدادیابی هم هست. من خودم در راهنمایی، زنگ هنر نقاشی متفاوت می‌کشیدم و تمایل به سمت و سوی هنر پیدا کردم. دقیقا در همین سن و سال است که نوجوان باید بداند چه استعدادی دارد و چه چیزی را می‌خواهد ادامه دهد.
 آموزش صحیح می‌تواند به استعدادیابی کمک کند؟
بله قطعا می‌تواند. به نظر من کتاب قبلی بهتر بود. کارگاهی‌تر بود و در کتاب سرمشق وجود داشت. کتاب جدید در متوسطه اول بیشتر مبانی را درس می‌دهد و تئوری است. حتی نمی‌شود با بچه‌ها کار کرد. کتاب قبلی خوشنویسی و نقاشی بود که در قالب اینها می‌شد کار عملی کرد و قطعا بچه‌ای که تمایل نشان می‌داد استعدادش مشخص می‌شد. موضوع بعد زمان کم درس هنر است. اگر در هفته دانش‌آموز سه روز با سه مبحث تخصصی‌تر هنر سروکار داشت در سبک زندگی‌اش هم تغییر ایجاد می‌شد. با یک مفاهیمی آشنا می‌شد که در علوم و ریاضی و بقیه درس‌هایش نیست.
 برخی معلم‌ها از هنر سررشته ندارند اما مجبورند هنر درس بدهند.
بله معضل مهم دیگر کمبود معلم تخصصی هنر است. برای برخی مدیرها معلم تخصصی هنر دردسر است. معلمی ساعتش پر نمی‌شود و چند ساعت هنر هم برمی‌دارد. یا مدیر و معاون‌ها برای اینکه اضافه‌کارشان زیاد شود درس هنر را برمی‌دارند. درواقع وقتی معلم تخصصی می‌رود به چشم مخل به او نگاه می‌کنند. کتاب هم عوض شده روی تخصص معلم‌ها تاکید دارند ولی این ضعف‌ها وجود دارد.
 موضوع دیگر اینکه هیچ معلمی نمی‌تواند به همه رشته‌های هنری اشراف داشته باشد؟
دقیقا. فرض کنید که هنرهای تجسمی خوانده، خط و نقاشی و گرافیک را می‌داند اما در حیطه عکاسی و تئاتر تخصص ندارد. اگر هم تخصص داشته باشد امکان تدریس در دو ساعت در هفته وجود ندارد.
 چکاری بکنیم که وضعیت درس هنر بهبود یابد؟
ابتدا باید ساعت درس هنر بیشتر شود. مورد بعد معلم‌ها متخصص باشند. در سال‌های اول دانش‌آموزان استعدادیابی شوند و در سال‌های بعد در حیطه تخصصی خودشان کار کنند. یک معضل بزرگ در مدارس ما به نبود کارگاه برمی‌گردد. درس هنر دقیقا در همان جایی برگزار می‌شود که دیگر کلاس‌ها برگزار می‌شود. مثلا وقتی 30 دانش‌آموز روبروی تخته نشسته‌اند که نمی‌شود با آنها خوشنویسی و نقاشی و ... کارکرد. فقط و فقط درس هنر به جایی ختم می‌شود که معلم بتواند این افراد را ساکت کند. اگر کارگاه‌های مجهز وجود داشت در کلاس سی نفره ده نفر خوشنویسی، ده نفر نقاشی و چند نفر هم نمایش کار می‌کردند. اگر کارگاه وجود داشت می‌شد کلاس را به سمت و سویی هدایت کرد. اگر حتی 30 بچه علاقه‌مند هم داشته باشیم در این فضا نمی‌شود کار کرد.
 درس هنر از سوی مدیر و معاون‌ها هم جدی گرفته نمی‌شود تا جایی که به جای درس هنر در برخی ازمدارس ریاضی و... کار می‌شود.
بله درست است. وقتی معلم تخصصی سر کلاس نمی‌رود این مشکل به وجود می‌آید. وقتی معلم تخصصی سر کلاس باشد معلم ریاضی نمی‌تواند بیاید و درس را بگیرد. ولی وقتی مدیر و یا معلم غیر‌تخصصی سر کلاس است خوشحال هم می‌شوند یکی بیاید و کلاس را بگیرد و بگوید می‌خواهم مثلا علوم کار کنم.
 با دید الان، آیا درس هنر در مدارس ما کارکرد دارد؟
به نظر من با این وضعیت ندارد.
 پس کسی در این مدارس استعدادش کشف نمی‌شود؟
مگر در بعضی مدارس خاص. این مدارس چند سالی است که به هنر اهمیت داده‌اند و یک کلاس و یا کارگاهی را به درس هنر اختصاص داده‌اند. در همین بی‌چیزی هم می‌شود یک کارهایی کرد. من برای داوری‌ها به برخی از مدارس می‌روم و می‌بینم مدارس اهمیت داده‌اند. معلم هنر در این مدارس خوب کار می‌کنند. یکی دو نیروی جدید که به سیستم وارد شده کارشان قابل قبول است. اما مدارس نمونه و تیزهوشان مخصوصا درمقطع راهنمایی اهمیت نمی‌دهند.
 این جور که شما گفتید پس از طریق سیستم آموزش و پرورش کاری از پیش نمی‌رود و ذوق مدیر و معلم هنر در برخی از مدارس به کمک این درس آمده است؟
بله درست می‌گویید. اگر هماهنگی بین معلم هنر و مدیر به وجود بیاید می‌تواند یک اتفاقی بیافتد. مثلا معلم هنر مدیر را مجاب کند که یک کارگاه راه بیاندازد.
 با توجه به اینکه زیاد کردن ساعت و تغییر در کتاب هنر نیاز به تصمیمات کلان است، با وضع موجود چه باید کرد؟
اول مدیران باید معلم‌های متخصص را به کار بگیرند. شخص مدیر با معلم هنر هماهنگ باشد. این دو ساعت فضایی در اختیار معلم بگذارند که مناسب باشد و معلم بتواند با دانش‌آموزان هنر کار کند. معلم‌های متخصص هم تعدادشان خیلی کم است.
 فکر نمی‌کنید مطالبه‌گری والدین و انجمن‌های اولیا هم می‌تواند موثر باشد؟
چرا خیلی مهم است. یکی از دلایلی که درس هنر کمرنگ شده همین است. مثلا در مدارس خاص مثل تیزهوشان و نمونه والدین عکس این موضوع را مطالبه‌ می‌کنند تا بیشتر زمان فرزندشان به درس خواندن سپری شود.
 چرا شما هم اکنون معلم هنر نیستید؟
چون رشته گرافیک هنرستان چمران تعطیل شد و من هم راهنمایی تدریس نمی‌کنم.
 چرا تعطیل شد؟
از رشته‌های هنری برای پسران در سیرجان فقط یک رشته گرافیک داشتیم. این رشته مامن امنی بود برای اندک بچه‌هایی که احساس می‌کردند توانایی‌هایی در رشته‌های هنری دارند. اما در چهار، پنج سال اخیر این رشته تعطیل شد. الان دانش‌آموزی که به رشته هنری علاقه‌مند باشد بعد از گذراندن متوسط اول نمی‌تواند هیچ رشته‌ای را انتخاب کند. این رشته پر‌اهمیت به دلیل عدم حمایت سیستم مخصوصا در زمان مدیر قبلی آموزش‌و‌پرورش تعطیل شد. می‌گفتند 10، 12 دانش‌آموز بیشتر متقاضی این رشته نیست و چهار پنج، معلم را باید درگیر این تعداد دانش‌آموز بکنیم. غافل از اینکه از همین افراد بهترین هنرمندان این شهر پا گرفته‌اند. یک بار من لیست هنرمندانی که در هنرستان سیرجان تحصیل کرده‌اند را نوشتم، شاید نزدیک به 100 نفر شدند. اما حالا متاسفانه هیچ جایی نیست که این دانش‌آموزان بروند‌. امیدواریم این رشته هم به زودی راه بیفتد.