آهنگ گرانی خودرو و بنزین

 امیدمحمودزاده‌ابراهیمی
آیا بالا رفتن یک‌شبه قیمت بنزین خودرو را گران کرد؟ این سوالی است که بسیاری از مردم از خود می‌پرسند و البته جوابی جز «به هر حال بی‌تاثیر نیست» دریافت نمی‌کنند. بررسی نموداری قیمت خودرو اما نتایج دیگری را نشان می‌دهد. کاهش تولید و عرضه خودرو از سوی خودروسازان همیشه مبنای قیمت‌های بازار بوده است. سه سال پیش با توافق برجام و گسترش همکاری‌های خارجی تولید خودرو رشد چشمگیری پیدا کرد. ایران خودرو و سایپا محصولات جدیدی به معرض نمایش می‌گذاشتند و «رونق تولید» ایجاد شده بود. وقتی تولید پا به پای تقاضا پیش می‌رود نوسان بسیار کمی در بازار به وجود می‌آید. وقتی قیمت کارخانه‌ای خودرویی مانند پژو 207 اتوماتیک (در زمان عرضه اولیه خود) 47میلیون تومان بود، قیمت بازار آن نمی‌توانست بیشتر از 49میلیون تومان یعنی کمتر از ده درصد باشد. اما تصور کنید که دیگر 207اتوماتیک تولید نشود. در آن زمان قیمت‌ها به صورت نجومی رشد می‌کنند. در بازار انحصاری خودرو انتظار دیگری نمی‌توان از مشتری و فروشنده داشت. اگر چندین محصول دیگر به مانند پژو 207اتوماتیک عرضه می‌شدند قطعاً جایی برای قیمت نجومی وجود نداشت.
نگاهی به نمودارهای قیمت خودرو در فصل پاییز نشان می‌دهد؛ آهنگ گرانی خودرو قبل از گرانی یک‌شبه سوخت رخ داده بود اما پس از افزایش قیمت بنزین؛ در صورتی که تصور می‌رفت خودروهای پرمصرف دچار کاهش قیمت و کم‌مصرف‌ها با افزایش قیمت مواجه شوند به یک‌باره کلیه خودروها افزایش قیمت شدیدی را تجربه کردند. به عنوان مثال سمند ال‌ایکس بنزینی در ابتدای مهرماه قیمتی 80میلیونی داشت که به مرور و تا 13 آبان قیمت آن به 92میلیون تومان رسید و 27 آبان(سه روز پس از گرانی) قیمت آن به 96 میلیون تومان و نیمه آذرماه به قیمت 99میلیون تومان رسید. افزایشی 25درصدی! نسخه دوگانه همین سمند در ابتدای مهر قیمتی 88میلیون تومانی داشت که 13 آبان به قیمت 96میلیون تومان و 27 آبان به 100میلیون تومان رسید. سمند ال‌ایکس دوگانه سوز در نیمه آذرماه به قیمت 120میلیون تومان رسیده است. افزایشی بیش از 35درصد!
دلیل اقبال بازار به خودروهای دوگانه سوز در گرانی سوخت نهفته است اما دلیل منطقی افزایش قیمت بنزینی‌ها را چطور می‌توان تحلیل کرد؟ کاهش عرضه ناشی از کاهش تولید و کمبود قطعات یکی از دلایل این گرانی محسوب می‌شود. آمارهای رسمی از کاهش 32.8 درصدی تولید خودرو در پایان آبان‌ماه نسبت به همین زمان در سال گذشته دارد و اگر این آمار را با سال قبل‌تر مقایسه کنیم، این آمار به بالای 50 درصد هم می‌رسد. کاهش تولید به معنای کاهش درآمد خودروسازان است و این روند به بالارفتن بدهی‌های انباشته و نیز بدهی به قطعه‌سازان و دیگر وابستگان صنعت خودرو می‌شود. در چنین شرایطی خودروسازان به گرفتن تسهیلات از دولت و بانک‌ها رو می‌آورند و این در حالی است که روزنامه دنیای اقتصاد در شماره 4769 خود از عدم موافقت بانک مرکزی با افزایش سقف تسهیلات به دو خودروساز دولتی کشور خبر داد و دلیل آن زیان انباشته هنگفت‌ آنان عنوان شده است که این زیان مشمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت شده و عملا ایران خودرو و سایپا ورشکسته به حساب می‌آیند.
وزارت صنعت و معدن سال گذشته شورای رقابت را از قیمت‌گذاری بر محصولات داخلی کنار گذاشت و به خودروسازان اجازه داد قیمت محصولات خود را بر مبنای قیمت حاشیه بازار منهای 5درصد انجام دهند. گرچه دیگر در همه جای دنیا دولت‌ها در قیمت‌گذاری خودرو دخالت نمی‌کنند و مبنا قیمت بازار است اما این قاعده در بازار انحصاری مردود است و وجود رقابت در بازار خودرو یک اصل غیرقابل‌انکار محسوب می‌شود. در بازار انحصاری خودروی ایران هرگاه دو خودروساز بزرگ دولتی به هردلیلی نتوانند تقاضای بازار را پوشش دهند، قیمت بالا می‌رود و حال برگردید به شیوه قیمت‌گذاری وزارت صنعت؛ قیمت حاشیه بازار منهای 5درصد. پس خودروسازان از افزایش قیمت بازار سود می‌برند و با کاهش تولید ناخواسته‌ای که درگیر آن هستند؛ افزایش قیمتی نصیب‌شان می‌شود که می‌تواند بخشی از کاهش نقدینگی‌ آنها را جبران کند.