جمعه, 04 مهر 1399

هفته‌نامه شماره ۶۲۱ | ۳۱ شهریور ۱۳۹۹

 

 

نشسته‌گان بر لب جهنم

رضا مسلمی‌زاده
چندی پیش در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی را دیدم متعلق به دهه‌ی اول انقلاب و در پیگیری آن در اینترنت به حدیثی از پیامبر رسیدم که به قول منبع انتشاردهنده‌ی آن این حرف اگر «در قرون جدید از امثال جناب شارل دو منتسکیو، جرمی بنتام، سزار بکاریا، مارک آنسل و یا هر عالم و دانشمند غربی دیگری در حوزه علوم جزایی نقل شده بود، یقینا امروز بر سر در دانشکده‌های حقوق جزا و و جرم‌شناسی معتبر دنیا حک می‌شد.» و اکنون مورد استناد جوامع حقوق‌بشری و اصحاب فکر و قلم بود. چه می‌توان کرد با این غربت رسول رحمت وقتی که قاطبه‌ی مسلمانان هم از این توصیه‌ی نبوی فاصله گرفته‌اند و راه خویش می‌روند.
پیامبر اسلام (ص) در ۱۴۰۰ سال پیش فرمود: «ان الامام ان یخطا فی العفو، خیر من ان یخطا فی العقوبه: اگر حاکم از روی خطا و شبهه عفو کند، بهتر و سودمند‌تر از آن است که به خطا کیفر دهد.»
در 4 دهه‌ای که از حکومت جمهوری اسلامی بر ایران می‌گذرد، دو دیدگاه از اسلام در باره‌ی شیوه‌ی اداره‌ی جامعه و رفتار با مردم و شهروندان در تقابل با یکدیگر بوده‌اند و کمتر امکان گفت‌وگو و تعاملی از خود بروز داده‌اند. یکی قرائت رحمانی و مهربانانه از دین است و دیگری به عباراتی قرائتی جبارانه و سختگیرانه. یکی با بسم‌ الله الرحمن الرحیم آغاز کرده و دیگری با بسم الله القاصم الجبارین و ظاهرا هر کدام هم به قدر کافی حجت‌هایی از کتاب و سنت بر درستی خویش اقامه کرده‌اند.
در این میام احکام قضایی نیز به فراخور احوال زمانه و گاهی تشخیص فردی قاضی در سبقت رحمت بر غضب یا غضب بر رحمت، متغیر بوده است. این که قاضی به چرخش قلمی می‌تواند جان یک انسان را بستاند، به خودی خود موضع خطرناکی است که بیش از همه صاحب حکم را تهدید می‌کند و او را در همسایگی جهنم قرار می‌دهد. در جهان امکان جبران بسیاری از چیزها وجود دارد و بعضی چیزها هم جبران‌ناپذیرند. جبران‌ناپذیرترین ارزش در جهان جان آدمی است که به خطا از وی گرفته شده باشد. از همین رو گاهی فردی برای سال‌ها در حبس می‌ماند، باشد که جانش از خطای تشخیص مصون بماند که اگر از دست برود، به هیچ قیمتی نمی‌توان آن را جبران کرد. دستگاه قضا را نمی‌توان و نباید به دستگاه ارعاب و زهرچشم گرفتن تبدیل کرد. دستگاه قضا باید در جایگاه عدالت خویش باقی بماند و از هرگونه شایبه پیراسته گردد. باقی ماندن در جایگاه عدالت و بیطرفی و ملاحظه و احتیاط در انشای حکم، هم به لحاظ سیستماتیک مطلوب است و هم آحاد قضات باید در فردیت خویش بر آن اهتمام بورزند. گیرم که حکم ناحق در این جهان عقوبتی نیابد اما دستگاه عدل الهی حتما دقیق‌ و سختگیرتر حقوق مردم را از صاحبان قلمی که سرنوشت خلق در کف ایشان افتاده خواهد ستاند و چه خوش گفت: «قاضی‌هایی که جان و مال و ناموس مردم در قبضه‌ی آنها و‏‎ ‎‏تحت نظر آنهاست، آنها باید توجه بکنند، دقت بکنند و ملاحظه بکنند که مبادا یک وقت‏‎ ‎‏یک مظلومی را به اسم ظالم به حبس بیندازند یا خدای نخواسته به اعدام. اینها در‏‎ ‎‏این دنیا مسئولیت دارند. اگر از زیر بار مسئولیت این دنیا فرار کنید، از زیربار مسئولیت‏‎ ‎‏خدا فرار نمی‌توانید بکنید. قاضی بر شفیر جهنم است؛ ‏‏عَلی شَفیر النّار ‏او لب جهنم نشسته»‏‎ ‎