جمعه, 04 مهر 1399

هفته‌نامه شماره ۶۲۱ | ۳۱ شهریور ۱۳۹۹

 

 

به بهانه‌ی هفتم مرداد روز جهانی هپاتیت، پاسارگاد گزارش می‌دهد
ویروسی به نام هپاتیت

 نجمه محمودآبادی
شوهر خدیجه سال 76 به هپاتیت نوع B مبتلا شد: «شوهرم مرد سالم و خوش بنیه‌ای بود. هیچ وقت او را مریض ندیده بودم. همیشه قوی و سرحال بود. یک روز دخترم را برده بود دندانپزشکی. دندان خودش را هم نشان دکتر داده بود و دکتر دندانش را کشیده بود. تا کمتر از یک ماه مبتلا به هپاتیت شد. خودمان فکر می‌کنیم این آلودگی در دندانپزشکی اتفاق افتاد.» خدیجه ادامه می‌دهد: «دچار تب و لرز شد و پوست بدنش زرد شد. حتی سفیدی چشم‌هایش هم زرد زرد شده بود. بی‌حال افتاد یک گوشه‌ی خانه. یک هفته گذشت با خواهر و شوهرخواهرم به کرمان بردیمش. آنجا تشخیص هپاتیت داند و نزدیک به 40 روز بستری بود. از بیمارستان که مرخص شد دکترش بهم گفت که کبدش خیلی درگیر شده است و بیشتر از 7 سال عمر نمی‌کند.» برای خدیجه انگار همین دیروز بود که شوهرش از بیمارستان مرخص کردند: «خیلی از دوستان و قوم خویش‌ها به عیادتش آمدند و انواع داروهای گیاهی را برایش تجویز می‌کردند. من تقریبا همه کاری که باعث بهبودی‌اش شود را انجام می‌دادم. خیلی‌ها هم ترسیدند و نیامدند. خیلی‌ها هم آمدند و همان دم در هال نشستند که مبادا آلوده نشوند».
پنج سال است که خدیجه همسرش را از دست داده است: «18 سال با این بیماری زندگی کرد. بیماری روی زندگی‌اش خیلی اثر گذاشته بود. از انجام هر کاری می‌ترسید. هر روز منتظر بود بمیرد. نمی‌توانست برای یک سال آینده تصمیم بگیرد. خوب نمی‌خوابید. خوب غذا نمی‌خورد. دایم خسته بود و حال بیرون رفتن را نداشت. فقط دعا می‌کرد آن‌قدر زنده بماند که عروسی دخترهای‌مان را ببیند. نگران زندگی پسرمان بود. همش می‌پرسید؛ می‌تونه گلیمش را از آب بیرون بکشه؟ من بعضی وقت‌ها غرغرش می‌زدم. وقتی مدام خسته و بی‌حوصله بود. می‌گفتم چرا نمی‌آیی بریم بیرون؟ چرا نمی‌ری موهاتو کوتاه کنی؟ چرا این‌قدر بدغذایی؟ نمی‌دونستم اینها همه از عوارض بیماری‌اش است».
خدیجه ادامه می‌دهد: «پلاکت خونش اومده بود پایین. حتی نمی‌تونست بره دندانپزشکی. خیلی مریض احوال شده بود و حتی نمی‌تونست یک قرص استامینوفن بخوره. آخرش هم دچار سیروز کبدی شد و فوت کرد.»
 هپاتیت چیست؟
دکتر علی امجدی متخصص بیماری‌های عفونی می‌گوید: «هپاتیت التهاب سلول‌های کبدی است و التهاب کبد می‌تواند به علت عوامل عفونی، بیماری‌های خودایمنی و مصرف دارو باشد. بیشترین دلیل ایجاد هپاتیت بیماری‌های ویروسی است. هپاتیت ویروسی توسط یکی از ۵ ویروس (A, B, C, D ,E) ایجاد می‌شود. بعضی از هپاتیت‌ها از طریق مادرزادی، بعضی از طریق خون و بعضی‌شان از طریق روابط جنسی منتقل می‌شوند. گاها هپاتیت A و B از طریق استفاده از وسایل شخصی مثل مسواک هم ممکن است منتقل شوند. هر کدام از این هپاتیت‌های ویروسی هم مدل روند و سیر خود را دارند یعنی بعضی از آنها خیلی خفیف هستند و معمولا شدت بیماری‌زایی زیادی ندارند و خودشان خوب می‌شوند. مثل هپاتیت A و در مواردی هپاتیت E بعضی از هپاتیت‌ها هم به سمت مزمن شدن و درگیری کبد پیش می‌روند و سال‌ها ممکن است مریض را درگیر کنند و در درجاتی ممکن است منجر به سرطان کبد شوند مثل هپاتیت B و C.» به گفته دکتر امجدی در سال‌های اخیر در درمان هپاتیت پیشرفت‌هایی زیادی حاصل شده است و درمان‌های خیلی خوبی مخصوصا در هپاتیت C وجود دارد. وی همچنین می‌گوید: «قبلا افراد مبتلا به هپاتیت C اکثرا بیماری‌شان منجر به سیروز کبدی یعنی از کارافتادگی کبد و حتی سرطان کبد و مرگ می‌شد ولی الان خوشبختانه اوضاع از لحاظ درمان بهتر شده است. از لحاظ واکسیناسیون و پیشگیری هم فقط مدل B هست که واکسن دارد، بقیه واکسن ندارند.» این متخصص بیماری‌های عفونی ادامه می‌دهد: «یک مدل هپاتیت داریم که دارویی است یعنی می‌تواند هم به‌دلیل مصرف داروهایی مثل استامینوفن با دوز بالا به وجود آید هم به دلیل مصرف الکل. اینها می‌توانند به مروز زمان به کبد آسیب برسانند و منجر به التهاب سلول‌های کبد شوند که اصطلاحا به آن هپاتیت دارویی می‌گویند. یک نوع هپاتیت دیگر هم داریم که هپاتیت خودایمنی است که بدن علیه خودش انتی بادی میسازد و سلول‌هایی از کبد آسیب می‌بینند. معمولا در خانم‌ها بیشتر از آقایان دیده می‌شود و بستگی به شدتش حتی ممکن است منجر به از کارافتادن کبد هم شود».
 علایم هپاتیت
دکتر امجدی درباره شیوع این بیماری می‌گوید: «‌شیوع بیماری هپاتیت در جوامع مختلف فرق می‌کند و معمولا بین 3 تا 5 درصد افراد جامعه به یکی از انواع هپاتیت مبتلا هستند. در کشور خودمان این آمار حدودا 3 درصد است.» به بیان این پزشک متخصص در بیماری هپاتیت درجات مختلفی وجود دارد ممکن است فرد دچار یک هپاتیت خفیف شود و مقدار ویروس کمی در بدنش باشد و ۵۰ سال هم با آن زندگی کند و در نهایت منجر به آسیب کبدی نشود که و حتی آنزیم های کبدی هم بالا نرود. یک مدل هپاتیت وجود دارد که به آن هپاتیت برق‌آسا می‌گویند که در عرض چند روز یا چند هفته نهایتا کبد بیمار کلا از کار می‌افتد و حتی مجبور می‌شوند پیوند کبد انجام شود. همه هپاتیت‌ها مثل هم آسیب کبدی نمی‌رسانند و همه آدم‌هایی که هپاتیت دارند، مثل هم نیستند. کسی که هپاتیت دارد باید داروهایی را که روی سلول‌های کبد تاثیر می‌گذارند، مثل استامینوفن و متادون خیلی با احتیاط مصرف کنند.
دکتر امجدی در ادامه می‌افزاید: «بعضی از انواع هپاتیت علایمی ندارند و برخی دیگر معمولا به این شکل است که در شروع بیماری و نوع حادش علایم تب، ضعف‏، بی‌حالی، بدن درد عارض می‌شود و در ابتدا شبیه سرماخوردگی است. اگر هم درگیری کبد شدید باشد و کبد به درستی کار نکند شروع به افزایش بیلی روبین در خون می‌کند در نتیجه به سمت زرد شدن پوست پیش می‌رود. در این مرحله با انجام آزمایش تشخیص داده می‌شود که فرد هپاتیت گرفته است. با یک سری آزمایش هم نوع هپاتیت را می‌توان مشخص کرد.» دکتر امجدی می‌گوید: «‌هپاتیت A معمولا در سنین بچگی نهایتا در سن مدرسه اتفاق می‌افتد و اکثر افراد در جامعه ما معمولا در سنین بچگی یا نوجوانی گرفته‌اند و برای همیشه ایمن شدند. در مورد هپاتیت B هم واکسیناسیون سراسری سال‌ها صورت می‌گیرد و تقریبا اکثر افراد جامعه ایمن شده‌اند مگر اینکه درصد کمی از افراد هستند که بدنشان به واکسن جواب نمی‌دهند. در مورد هپاتیت C متاسفانه هیچ واکسنی وجود ندارد. تنها راه پیگیری‌اش هم رعایت کردن مسایل بهداشتی است».
 عوارض هپاتیت
به گفته این متخصص بیماری‌های عفونی؛ هپاتیت بسته به میزان ویروسی که در بدن است و بسته به میزان واکنشی که بدن به ویروس نشان می‌دهد و تاثیری که این ویروس در سلول‌های کبد می‌گذارد، ممکن است فرد یک عمر با این ویروس زندگی کند و نفهمد بیمار است و اگر هم بفهمد نیازی به تجویز دارو نباشد. کافی است هر شش ماه یک بار سونوگرافی انجام دهد و آنزیم‌های کبدی‌اش چک شود و اگر آنزیم‌های کبدی تغییر نکرده باشند حتی دارو هم تجویز نمی‌شود. کسانی که میزان ویروس در بدن‌شان زیاد است و ویروس روی سلول‌های کبدشان تاثیر گذاشته و منجر به تخریب سلول های کبد شده باشد، می‌تواند تبدیل به سیروز کبدی شود. در سیروز کبدی سلول‌های کبد از بین می‌روند و عملکرد کبد مختل می‌شود و بسته به شرایط آن حتی نیاز پیوند کبد می‌شود».
 پیشگیری از ابتلا به بیماری هپاتیت
دکتر امجدی می‌گوید: «کسانی که هپاتیت B و C دارند ما اولین کاری که می‌کنیم می‌خواهیم افراد خانواده‌شان تست دهند و چون امکان آلوده شدن آنها نیز هست. افراد خانواده‌ی بیمار باید در اولین گام مسایل بهداشتی را رعایت کنند. از وسایل شخصی فرد مبتلا استفاده نکنند. اگر فردی که آلوده است و مسئله‌ای منجر به خونریزی او شد با خون بیمار تماس نداشته باشند و همسر بیمار از روش‌های پیشگیری مطمئن نظیر کاندوم استفاده کند. اگر هم هپاتیت B باشد افراد خانواده باید واکسن بزنند، در این صورت خیال‌شان راحت است و مشکلی برایشان پیش نمی‌آید. اما در مورد هپاتیت C چون واکسن ندارد با رعایت مسایل بداشتی مواظب باشند بیمار نشوند».
دکتر علی امجدی همچنین توصیه می‌کند: «دو سه دهه قبل این بیماری‌ها بیشتر از طریق سرنگ آلوده کسانی که تزریقی بودند منتقل می‌شد. در سال‌های اخیر از طریق روابط جنسی نامشروع یا از طریق اعمالی مثل تتو کردن در مراکزی که بهداشت رعایت نمی‌شود. یا بعضی مراکز درمان که اعمال تهاجمی مثلا اعمال دندان‌پزشکی انجام می‌شود و اصول بهداشتی و استریلیزاسیون به خوبی انجام نمی‌شود، آلودگی ایجاد می‌شود. پس با رعایت اصول بهداشتی و پرهیز از انجام اعمالی که منجر به زخم و خونریزی می‌گردد در مراکز غیر قابل اعتماد از به خطر افتادن سلامتی خود و خانواده پیشگیری نمایید ».