نقش مشارکت و اراده شهروندان در اداره شهر
- فرزانه باقرزاده
آن‌چه امروزه توسعه و بهره‌وری خدمات شهری را تضمین می‌کند، مشارکت کلیه شهروندان در فعالیت‌های شهری است که می‌توانند مشروعیت، مقبولیت و رضایتمندی شهروندان را برای مدیریت شهری توامان به ارمغان آورد. در این میان توجه به مشارکت مردم در اداره امور شهرها چندی است که در ایران به صورت علمی و عملی مطرح گردیده و اقدامات خوبی نیز در این راستا انجام گرفته اما به نظر می‌رسد این فعالیت‌ها آن‌چنان که باید نتوانسته مشارکت‌های مردمی را به صورت واقعی در اداره امور شهری جذب نماید. رشد شتابان شهر‌نشینی و شهر‌گرایی به ویژه در کشورهای در حال توسعه، اداره شهرها را با مشکلات جدی رو‌به‌رو ساخته است. مسایل اجتماعی، اقتصادی و کالبدی و فرهنگی در شهرها بر پیچیدگی موضوع افزوده است. به همین سبب و با‌توجه به شرایط فوق در شهرهای جهان سومی مشکلات عمده‌ای چون مهاجرت روستاییان به شهر، ترافیک، آلودگی هوا، مسکن، آب و فاضلاب، کمبود سرانه‌ها و بسیاری از فاکتورهای دیگر بر معضلات اداره شهرها افزوده است. شیوه‌های مناسب مدیریت شهری می‌تواند ضمن اداره شهرها به تدریج از حجم مشکلات کم نموده و شرایط بهتری را برای یک زندگی شهری فراهم نمایند. یکی از مباحث مهم در شهر، دست‌یابی یکسان همه ساکنین به خدمات و تسهیلات عمومی شهری در سطح شهر می‌باشد. از این رو در دهه‌های اخیر، موضوع مشارکت مردم در اداره امور شهرها توجه مدیران شهری را برای افزایش کارایی، انسجام و رضایت شهروندان برانگیخته است. بنابراین مدیران شهری باید با‌توجه به نیاز مردم و ویژگی‌های کالبدی آن شهر اقدام به جذب و ساماندهی مشارکت‌های مردمی نمایند و از پتانسیل‌های بالای مردمی در راستای مدیریت خود بهره ببرند. از طرف دیگر عدم مشارکت شهروندان در اداره‌ی امور شهر نیز پیامدهای منفی هم برای مدیریت شهری و هم برای ساکنین شهر ایجاد خواهد کرد که از جمله می‌توان به افزایش محدودیت‌ها و مشکلات مدیریت شهری به دلیل افزایش هزینه‌ها و صرف انرژی زیاد و کاهش علاقه عاطفی شهروندان به محل زندگی خود اشاره کرد. مشارکت شهروندی با تعبیر قدرت شهروندی دارای ارکان زیر است:
1- محرومیت از مشارکت
2- مشارکت جزیی
3- قدرت شهروندان
نظریه مشارکت معتقد است که: توسعه و مشارکت در وهله اول و پیش از همه باید به نفع ساکنان محلی باشد و مردمی که در محدوده برنامه‌ریزی زندگی می‌کنند، دقیق‌ترین اطلاعات را درباره آن محدوده دارند و این که مردمی که بیش‌ترین تاثیرات را از تصمیمات می‌پذیرند، سهم بیش‌تری برای مشارکت در تصمیم‌گیری دارند..
انواع مشارکت شهروندی در جهت ساخت شهری ایده‌ال شامل:
مشارکت مالی(پرداخت عوارض و مالیات، سرمایه گذاری مشترک، پرداخت کمک بلا‌عوض)
مشارکت ذهنی و معنوی(تمایل به همکاری، توجه به امور محله، انتقال پیام و اعتماد به مدیران شهری)
مشارکت فیزیکی(مشارکت در نگهداری گیاهان، نظافت محله، کار برای محله، تفکیک و جمع‌آوری زباله)
مشارکت سیاسی(مشارکت در انتخابات شورای شهر  و محلات و حضور در جلسات علنی شورا)
مشارکت ابزاری(در اختیار قرار دادن محل یا مکان، در اختیار قرار دادن امکانات شاخص، در اختیار قرار دادن افراد تحت امر)
بنابراین انتظار می‌رود تمام تصمیمات مدیریت شهری در جهت احقاق حقوق شهروندان در اولویت دستور‌ کاری مسئولان قرار گیرد و اداره‌ی شهر را بر پایه‌ی اراده و مالکیت شهروندان قرار دهند تا هر چه سریع‌تر لبخند فراموش‌ شده به چهره‌ی شهر برگردد.