پاسارگاد به بهانه روز جهانی دخانیات از افزایش مصرف قلیان در بین جوانان گزارش می‌دهد
قلیان با طعم نعنا لطفا
- بتول بلالی
«یک قلیان با طعم نعنا لطفا» سفارشش را می‌دهد و منتظر می‌ماند تا گارسون آماده کند. فضای تاریک کافی‌شاپ مملو از دود است. هر میزی را که نگاه می‌کنم روی آن قلیانی است که چند جوان دورش جمع شده‌اند و نوبتی می‌کشند. چند دختر جوان وارد کافی‌شاپ می‌شوند و به محض نشستن قلیان سفارش می‌دهند؛ «فعلا یک قلیان برای‌مان بیاورید تا فکر کنیم چه سفارش دهیم» یکی دیگر از میزها ذغال می‌خواهد؛«دودش کم شده، ذغال برای ما بیاورید.» صاحب کافی‌شاپ که به ضرر و زیان قلیان واقف است، می‌گوید؛ «قلیان کلاس کار ما را پایین می‌آورد. یک مدت قلیان را حذف کردیم اما 60 درصد درآمدمان پایین آمد.» او گفت: همه‌ی قشرها خصوصا خانواده‌ها تقاضای قلیان دارند و فقط مختص جوان‌ها نیست. «بین 12 تا 15 هزار تومان برای قلیان قیمت گذاشتیم تا مشتری به دلیل قیمت بالا تقاضا نکند ولی باز هم متقاضی وجود دارد.»
90 درصد، مشتریان ثابت هستند
نرسیده به در ورودی کافی‌شاپ، بوی تنباکو به مشام می‌رسد. چندین نفر در حال کشیدن قلیان هستند. قلیان بلندی وسط کافی‌شاپ است و صدای بلندآهنگ، گوش را اذیت می‌کند.جرم سنگ‌های کف زمین حکایت از پر رفت‌و‌آمد بودن این مکان دارد. میز روبه‌رویم خانمی غرق کشیدن قلیان است و حواسش به اطراف نیست. شاگرد کافی‌شاپ منوی غذا را برایم می‌آورد. با او صحبت می‌کنم؛ «90 درصد مشتری‌های‌مان ثابت هستند و اکثرا در کنار قلیان سفارش غذا و نوشیدنی می‌دهند». از درآمد قلیان راضی است؛ «حداقل روزی 50 تا مشتری داریم. دو، سوم درآمد هر شب از قلیان است». می‌گوید همه قشری از پیر و جوان، میانسال و خانواد، مشتری این‌جا هستند. خودش روزی 4-5 بار قلیان می‌کشد؛ «از صبح تا شب جلوی‌ ما‌ هست، نمی‌توانیم نکشیم.» او به دلیل کار کردن در این فضا مشکل تنفسی پیدا کرده است؛ «تصمیم گرفتیم کافی‌شاپ را تبدیل به رستوران کنیم اما غذا بدون عرضه‌ی قلیان، جوابگوی هزینه‌ها نیست.»
اکثر مشتری‌ها به صرف عادت می‌آیند
صاحب کافی‌شاپ دیگری که فضای سنتی و طراحی زیبایی دارد، می‌گوید: «قبلا این‌جا توی صف می‌ایستادند تا نوبت‌شان برسد؛ الان تعداد کافه‌‌ها و قهوه‌خانه‌ها زیاد شده است.» او از درآمدش راضی است؛ «درآمدش برای گذراندن یک زندگی متوسط کافی است. با 15 سال سابقه کار، همه قشر مشتری از دکتر و مهندس تا بیکار و کارگر داریم. گاهی مشتری‌های سن پایین و آن‌هایی را که زیاد در روز مراجعه می‌کنند را نصیحت می‌کنم.» او می‌گوید: «صد ‌و ‌خورده‌ای کافی‌شاپ توی شهر است که اگر هرکدام 10 نفر را جذب کنند، 1300 آدم بیکار از توی خیابان‌ها جمع می‌شود» او به دلیل در معرض دود بودن دچار ناراحتی قلبی شده و به دلیل مضرات قلیان از ارایه آن به مشتری ناراحت است؛ «شغلم است؛ کار دیگری نمی‌توانم انجام دهم.» می‌گوید: «تقاضا زیاد است حتی از طرف خانم‌ها. گاهی مشتری با عصبانیت وارد می‌شود و همین‌که شروع به کشیدن قلیان کرد، آرام می‌شود.» خانمی که با مهارت قلیان می‌کشد، مشتری ثابت این کافه است؛ می‌گوید: «برای رفع ناراحتی قلیان می‌کشم. شوهرم بیکار بود و الان این‌جا کار می‌کند و درآمد بخور و نمیری گیرمان می‌آید.» برای سه دخترجوان که گوشه‌ای نشسته‌اند، بدون معطلی قلیان آورده می‌شود. مشتری همیشگی کافه هستند. از ضرر قلیان می‌پرسم: «مواد غذایی ما شیمیایی است، قلیان که جای خود دارد؛ از طرفی شهر، جای امن و مکان تفریحی برای ما ندارد. قلیان لذتی ندارد اما جزو برنامه‌های تفریحی ما و دوستان‌مان است. جمع ما با قلیان گرم می‌شود و گپ می‌زنیم.» در همین حین یکی‌شان دودها را حلقه‌ای از دهانش بیرون می‌دهد و نی قلیان را به دیگری می‌سپارد. 
همه ما را می‌شناسند
پله‌های کثیف قهوه‌خانه‌ای که نام و نشانی ندارد گویای شلوغی این مکان در طول روز است. فضای داخلی پر از تخت‌های فرش‌شده با قالی‌های کهنه و پشتی‌های رنگ و رو رفته است. شاگرد قهوه‌خانه می‌گوید: «این‌جا نُه سال دایر است و روزی 80-90 مشتری داریم. صاحب قهوه‌خانه هر شب می‌آید و پول‌های جمع شده را می‌گیرد. همه ما را می‌شناسند. بعضی وقت‌ها آنقدر شلوغ می‌شود که جایی برای نشستن نیست و کسانی که زیاد نشسته‌اند، باید بروند.» چند جوان که در حال خروج از قهوه‌خانه هستند، می‌گویند: «بیکاریم؛ 10-12 سال برای سرگرمی و تفریح قلیان می‌کشیم. البته قلیان هیچ لذتی ندارد.»
90 درصد جوان‌های سیرجان قلیان می‌کشند
مغازه‌دار جوان، هشت سال مغازه‌ی فروش تنباکو و قلیان دارد؛ «خدا را شکر درآمدش خوب است.90 درصد جوان‌های سیرجان قلیان می‌کشند و درآمد فروش تنباکو بیش‌تر از درآمد فروش قلیان است.» در همین حین یکی، دو مشتری می‌آید و تقاضای خرید تنباکوی تند بندری می‌کنند. او ادامه می‌دهد؛ «در طول نُه ماهی که کارم را شروع کردم، ماهیانه 3-4 میلیون درآمد داشتم. قبلا پخش تنباکوی شهر را برعهده داشتم. در این مغازه همه نوع لوازم جانبی اعم از پیپ و فندک، گاز گوچک، اقسام قلیان‌ها از 10 هزار تومان تا 700 هزار تومان و لوازم جانبی قلیان، ذغال و انواع تنباکو  گیر می‌آید.» چند مشتری می‌آید که یکی خانم جوانی است؛ «تنباکویش تند باشد، تیز نباشد.»
محسن خواجویی مدیر اجرایی صنف قهوه‌خانه‌ها و رستوران‌داران سیرجان می‌گوید: در صورت دریافت استعلام از بهداشت و اماکن به این صنوف پروانه کسب داده می‌شود. به گفته‌ی وی این صنوف پایدار نیستند. جوان‌های بیکار قهوه‌خانه را تاسیس می‌کنند و دوباره رها می‌کنند. به گفته‌ی او 100 الی 120 قهوه‌خانه در سیرجان هست و حدود 150 کافی‌شاپ وجود دارد و اجازه ارایه قلیان را از لحاظ بهداشتی ندارند.
قلیان باعث بروز سرطان می‌شود
به گفته‌ی دکتر حسین امیری‌مقدم متخصص داخلی موادی چون تیانین، نیکوتین، کافئین و مرفین فرد را در مقابل استرس و خستگی محافظت می‌کند اما با مصرف زیاد، بدن به این مواد وابسته شده و اعتیاد ایجاد می‌شود. تنباکو نیز ایجاد وابستگی می‌کند. دود باعث تخریب سلول‌های ریوی و کیسه‌های هوایی می‌شود و اکسیژن‌رسانی به مغز درست انجام نمی‌شود. وی گفت: تنباکوها با ترکیبات خنک‌کننده دارای آلاینده‌های بیش‌تری هستند و باعث ایجاد تنفس عمیق در فرد می‌شود و دود را بیش‌تر به ریه و کیسه‌های هوایی منتقل می‌کنند. وی گفت: یک‌بار کشیدن قلیان برابر با مصرف دو بسته‌ی سیگار است و عوارض تنباکوهای جدید بیش از تنباکوهای سنتی است. امیری‌مقدم انواع سرطان از جمله: سرطان گلو، لثه، حنجره، دهان، زبان، حلق، خون، مثانه و نیز فشار خون و سکته‌های مغزی و قلبی، تصلب شرایین، اختلالات عصبی و خواب را جزو عوارض استفاده از قلیان و دخانیات دانست.
قلیان وابستگی روانی ایجاد می‌کند
دکتر علی بهرام‌نژاد مدیر گروه سلامت روان دانشگاه علوم‌‌پزشکی کرمان دخانیات را ماده‌ای دروازه‌ای دانست که با مصرف آن فرد مجوز روانی مصرف سایر مواد را پیدا می‌کند. وی گفت: برای پیشگیری از اعتیاد باید از قلیان و دخانیات پیشگیری کرد. بهرام‌نژاد دسترسی آسان و عزت نفس پایین در قشر جوان را عامل استفاده از دخانیات عنوان کرد و گفت: باورهای غلطی مثل «دود قلیان از روی آب عبور می‌کند و اثر سوء ندارد و نیز وابستگی جسمی ایجاد نمی‌کند و اعتیادآور نیست» صحیح نیست. او گفت: قلیان وابستگی روانی ایجاد می‌کند و خطرش بیش‌تر از موادی است که وابستگی جسمی ایجاد می‌کند و درمان کسانی که در جوانی قلیان مصرف می‌کنند در سنین بعدی سخت است. وی علاوه بر بیماری‌های جسمی، آسیب‌های اجتماعی طلاق و جدایی را نیز از عوارض استعمال دخانیات دانست و یادآور شد: خطر ابتلا به عوارض ناشی از دود دخانیات و قلیان برای کسانی که در معرض استنشاق دود قرار دارند، کم‌تر از مصرف‌کننده نیست.
١٥‌درصد ایرانیان دخانیات مصرف می‌کنند و در یک دهه اخیر میزان استفاده از قلیان رشد فزاینده‌ای داشته است. براساس اعلام رییس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، ٧٠ تا ٨٠‌ درصد تنباکوها حاوی مواد شیمیایی و تعداد زیادی از آن‌ها دارای موارد شیمیایی صنعتی است که همه‌ی این‌ها سرطان‌زاست و احتمالا ابتلا به سرطان خون را افزایش می‌دهد. براساس هشداری که مسئولان وزارت بهداشت می‌دهند، مصرف قلیان در میان نوجوانان و زنان افزایش یافته است.