پاسارگاد از وضعیت نامساعد«یخدان‌های دوقلو» گزارش می‌دهد
درمانده از مرمت
- زهرا خواجویی‌نژاد
موهای ژولیده‌ای دارد. انگار سال‌هاست حمام نرفته است. لباس‌های مندرسی به تن دارد و در حالی که در یک دستش خربزه و دست دیگرش نان است آرام آرام به سمت ورودی «یخدان‌های دوقلو» می‌رود. ما را که می‌بیند راهش را عوض می‌کند. اما می‌بیند تکان نمی‌خوریم، به سمت‌مان می‌آید و با گفتن «سلام کردم خدمتتون» سرش را زیر می‌اندازد و وارد یخدان‌ها می‌شود.
- مشکلات یخدان‌ها
اینجا یخدان‌های دوقلوی سیرجان است. همان بنای منحصر به فردی که سال ۱۲۷۴ هجری شمسی ساخته شد تا بتواند یخ مصرفی مردم سیرجان را در روزگاری که یخچال وجود نداشت تامین کنند.  این بنای خشت وگلی که در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده این روزها حال و روز خوبی ندارد و در حال تخریب شدن است. وارد محوطه یخدان‌ها که می‌شوی اولین چیزی که به چشم می‌آید کثیفی محوطه است انگار که ماههاست آنجا جارو نشده باشد. هر کجا را نگاه می‌کنی زباله ریخته و روی اغلب دیوارها یادگاری نوشته شده است. از دور مرد معتادی به سمتم می‌آید و بعد از سلام وارد یخدان‌ها می‌شود. گویا آنجا محل زندگیش است. پشت سرش وارد یخدان‌ها می‌شوم. فضای داخل یخدان تاریک و سرد است. بوی نم و آشغال اذیتم می‌کند. حوض بزرگ و عمیقی وسط یخدان است چراغ قوه که می‌اندازم درونش پر از آشغال است. اغلب دریچه‌های یخدان مسدود است و فقط یکی از دریچه‌ها کمی باز است و اشعه آفتاب از لای آجرها بیرون زده است که آن هم زورش نمی‌رسد فضا را روشن کند. مرد معتاد می‌رود و روی زیراندازش می‌نشیند، نزدیکش می‌شوم و سعی دارم اعتمادش را جلب کند. اسمش ابراهیم است و 27 سال سن دارد. دیوار کنارش سیاه شده است می‌گویم شب‌ها آتش روشن می‌کنی؛«شب‌ها اینجا خیلی سرد است با کارتن آتش درست می‌کنم تا گرم شوم». او  یکی دوسالی‌ست که اینجا زندگی می‌کند. خانواده‌اش فوت کرده‌اند. راه ورودی یخدان‌ها ناهموارست و همین باعث شده یکبار ابراهیم داخل حوض وسط یخدان‌ها بیافتد؛«پام لیز خورد و افتادم پایین و سرم شکست.» او زمستان و تابستان در اینجا زندگی می‌کند؛«تابستان که خوب است. زمستان که می‌رسد داخل یخدان‌ها خیلی سرد است. پارسال زمانی بارون بارید آب وارد یخدون‌ها شده بود و مجبور بودم داخل آب‌ها بخوابم». کار نمی‌کنی؛«دوست دارم کار کنم اما کار گیر نمی‌آید. تحت پوشش کمیته امداد هستم و راه درآمد دیگری ندارم. اگه یخدون‌ها نبودند نمی‌دونستم کجا باید زندگی کنم». نان و خربزه تعارف می‌کند؛«خدا خیر مردم بده گاهی بهم پول میدن چیزی می‌خرم». او معتاد به هرویین است؛«بعضی شب‌ها که سرد می‌شه بعضی معتادهای دیگه هم میان».
بیرون یخدان‌ها چند مرد روی نیمکت  نشسته‌اند. یکی از آن‌ها می‌گوید: «بزرگ‌ترین مشکل اینجا نداشتن دستشویی‌ست. یکی اینجا می‌آید و می‌خواهد تفریح ‌کند نیاز به دستشویی دارد. محوطه اینجا را نگاه کنید چقدر کثیف است اصلا رفتگر ندارد، تا دلت بخواهد کارتن ‌خواب اینجا وجود دارد خانواده‌ها که شب‌ها برای تفریح می‌آیند می‌ترسند نزدیک یخدان‌ها شوند. توی یخدان‌ها را نگاه کردید آشغال‌دانی شده است». یکی دیگر می‌گوید: «تابستان‌ها زن و بچه مردم می‌آیند تفریح می‌کنند. توریست می‌آید با این وضعیت زشت نیست. هیچ امکاناتی ندارد. نور درستی اینجا نیست. دوتا پایه چراغ هست که بعضی شب‌ها روشنند و بعضی شب‌ها خاموشند.  فضای‌سبز شهرداری هم  فقط به درختان آب می‌دهد دیگر هیج کاری نمی‌کند. فقط آمدند چهارتا دستگاه تندرستی را گذاشتند و رفتند».
آن طرف یخدان‌ها یک خانه وجود دارد که دیوار یخدان‌ها داخل آن خانه قرار دارد. در خانه را می‌زنم، پیرزنی سرزنده‌ در را باز می‌کند. او که می‌فهمد خبرنگارم به داخل خانه دعوتم می‌کند. دیوار خشتی یخدان دقیقا داخل حیاطش قرار گرفته است، صغری به سوراخ‌های داخل دیوار اشاره می‌کند و می‌گوید: «چون دیوار یخدان‌ها خیلی قدیمی‌ست از لابه‌لای درزهایش مار و عقرب وارد خانه من می‌شود. همین چند روز پیش یک مار گرفتم. میراث‌فرهنگی باید بیاید دیوارها را اندود کند، تمیز کند اما نمی‌آید». او می‌گوید:«اینجا خیلی مشکل دارد از تریاک‌فروش و گرد فروش گرفته تا قرار ملاقات‌هایی که می‌گذارند. توی یخدان‌ها هم که پر از معتادست». او 35 سال است اینجا زندگی می‌کند و با اشاره به اینکه دیوار یخدان‌ها توی خانه‌اش قرار گرفته است، گفت: «می‌خواستم خانه‌ام را درست کنم اما میراث‌فرهنگی اجازه نداد و گفت خانه‌ات تو طرح است. از سر فلکه سنایی تا اینجا در طرح قرار دارد و باید همه خونه‌ها، باغ‌ها، شرکت‌ها، مدرسه‌ها صاف شوند. من گفتم اگر همین جور خونه‌ای بهم میدین بیاین صافش کنید. دیگر نتوانستند پول مردم را بدهند قضیه کنسل شد». او معتقد است؛«بعید می‌دانم فضای امنیتی اینجا درست شود. پاکسازی امکان ندارد. اگر اینجا درست شود همه مشکلاتش حل می‌شود».
- یخدان های دوقلو امسال مرمت می‌شود
رییس اداره میراث فرهنگی می‌گوید:«مرمت یخدان‌های دوقلو امسال حتما در دستور کارمان قرار دارد. اول باید اعتباری گذاشته شود تا بتوانیم کاری انجام دهیم». نبی‌الله جعفری با بیان اینکه در بحث یخدان‌ها تفاهم‌نامه‌ای بین اداره اوقاف و دانشگاه آزاد وجود دارد، گفت: «آن زمان تفاهم‌نامه‌ای برای خانه شوکت سعیدی بسته و قرار شد دانشگاه آزاد مرمت آثار را انجام دهد. در جلساتی که ما می‌گذاریم دانشگاه آزاد می گوید اوقاف هنوز یخدان‌ها را تحویل دانشگاه نداده است. چون زمین یخدان‌های دوقلو اوقافی است. خانه شوکت سعیدی را تحویل دانشگاه دادند و مرمت‌اش را انجام داد». او با بیان اینکه نظافت محوطه یخدان‌ها وظیفه شهرداری‌ست، گفت: «اگر بخواهیم برای گردشگر سرویس بهداشتی بگذاریم باید طرح جامع و مطالعاتی‌اش را تهیه کنیم تا بتوانیم یک سرویس بهداشتی بگذاریم».
- به محض واگذاری یخدان‌ها به دانشگاه آزاد کار مرمت آغاز می‌شود
ابوالفضل جعفرقلیخانی رییس سابق دانشگاه آزاد گفت: «قرار بود یخدان‌های دوقلو توسط اداره اوقاف جهت مرمت به دانشگاه واگذار شود. علاوه بر آن یک تفاهم‌نامه‌ای هم با شورای‌شهر قبلی و شهرداری داشتیم که آن فضایی که تحت اجاره شهرداریست  در اختیار دانشگاه قرار دهند که آنجا را تبدیل به یک مجموعه گردشگری، فرهنگی، آموزشی کنیم». او گفت: «ما منتظریم اداره اوقاف واگذاری را انجام دهد چون تا زمانی که در اختیار ما قرار نگیرد هر اقدامی انجام دهیم غیرقانونی خواهد بود». او با بیان اینکه از دانشکده معماری تا یخدان‌ها فقط یخدان‌ها اوقافی هستند، گفت: «البته زمینی بین دانشکده معماری و زمین‌های اوقاف وجود دارد که مالک خصوصی دارد آن هم مذاکراتی انجام دادیم که اگر امکانش باشد از مالک خریداری کنیم. تفاهم‌هایی صورت گرفته که شهرداری آن خیابان را مسدود کند، کل فضا محصور می‌شود، نگهبان بگذاریم. مردم هم می‌توانند بیایند بازدید کنند». او در جواب این سوال که پس از مرمت دانشگاه ذینفع خواهد بود، گفت:«بله. اما حضور مردم بلامانع است مانند باغ ارم شیراز»
- هیچ‌کس از ما نخواسته که یخدان‌ها را در اختیارش قرار دهیم
رییس اداره اوقاف اما نظر دیگری دارد، صادق طباطبایی می‌گوید:«یخدان‌های دوقلو در سیستم موقوفه هستند اما تحت تصرف میراث‌فرهنگی‌ست. فقط باید  به ما اجاره‌بها بدهند. تا امروز هیچ‌کس به اداره اوقاف نامه ننوشته است که یخدان‌ها را در اختیارشان قرار دهیم. درخواست بدهند ما یخدان‌ها را در اختیارشان قرار می‌دهیم».
- یخدان‌ها کلاف سردرگمی‌ست
علی یعقوبی رییس جدید دانشگاه آزاد سیرجان با رییس قبلی هم نظر نیست و می‌گوید:«یخدان‌ها یک کلاف سردرگمی‌ست که بایستی در یک نشست مطبوعاتی در موردش توضیح بدهم. الان چیزی نمی توانم بگویم چون اصلا اطلاعاتم به روز نیست» او در جواب این سوال که شما به عنوان رییس جدید همچنان معتقدید که این کار توسط دانشگاه انجام شود یا نه؛«من اصلا فلسفه اینکه دانشگاه می‌خواسته یخدان‌های دوقلو را تحویل بگیرد نمی‌دانم، اینکه برای چه کاری و بر اساس چه تفاهم‌نامه‌ای و چه هماهنگی‌هایی کار می‌خواسته انجام شود، اصلا یخدان‌های دوقلو برای ما چه کاربردی دارد، بنابراین نمی‌توانم اظهارنظر کنم». وی افزود؛«دانشکده معماری ما هنوز آنجا دانشجو ندارد و بایستی اول آنجا را  بتوانیم تجهیز  و عملیاتی کنیم بعد ببینیم یخدان‌ها چه کاربردی برای دانشگاه دارد وسپس تصمیم‌ بگیریم ».