دوشنبه, 27 آذر 1396

هفته‌نامه شماره 494: 27 آذر 1396

یکسانی طبیعت و تفاوت‌های انسانی
تقدیم به هم وطنان زلزله زده 
- شهسوار صادقی
زلزله واکنش طبیعی ولی تند و ناگهانی یک گسل است به فشارهایی که از اطراف بر آن وارد می‌شود. بنابراین زلزله با این وصف تابع قانون طیبعت است و به قول حکما؛ «طبیعت با کسی مهر و کین ندارد» و همه جا براساس سنن الهی یک سان عمل می‌کند اما پدیدار شدن آن بر آدمیان و کشورها متفاوت است.  مثلا در کشور ژاپن زلزله 7 ریشتری  جان کمتر از هفت نفر را می‌گیرد اما در سایر کشورها مثل کشور خودمان هزاران نفر را مصدوم و جمع کثیری را به کام مرگ می‌فرستد. راز این تفاوت هم آشکار است و معجزه‌ای در کار نیست. این تفاوت تنها ناشی از به رسمیت شناختن قانون طبیعت و مقاوم‌سازی بناها در آن کشور است. ساختمان‌هایی که با علم و دست آدمیان ساخته شده است. البته تفاوت‌ها به همین جا ختم نمی‌شود و در بعد از زلزله هم قابل مشاهده است.
با وقوع هر زلزله به اعتبار این که «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» انتظار می‌رود دو کار اساسی صورت گیرد؛ یکی همدلی و بروز احساسات و عواطف و دیگر کمک‌رسانی و یا امداد و نجات به زلزله‌زدگان.
اکثریت قریب به اتفاق ما در همدلی و بروز احساسات و عواطف برای زلزله‌زدگان سنگ تمام می‌گذاریم. حتی گریه و مویه هم داریم اما در کمک‌رسانی کمیت‌مان لنگ است و ممکن است با برخی توجیهات مانع از کمک دیگران هم بشویم و بدتر از آن اینکه کسانی به کمک‌های مردمی دستبرد می‌زنند.
ما در روزهای آغازین فاجعه همبستگی خوبی به نمایش می‌گذاریم اما متاسفانه این همبستگی کم‌دوام و کوتاه‌مدت است. تازگی‌ها هم در شرایط تلخ بحران به تسویه حساب‌های سیاسی می‌پردازیم و انسجام به وجود آمده را از بین می‌بریم. ما در زمان زلزله از نهاد دولت بیش از حد توقع داریم و دولت از ترس این که متهم به بی‌کفایتی نشود، تمام مشکلات را با مردم در میان نمی‌گذارد و به وعده و وعید روی می‌آورد، رسانه ملی در خبررسانی با ملاحظه و محدودیت عمل می‌کند و ناخواسته موجب بروز شایعات می‌شود. با این اوصاف در رابطه با وقوع زلزله و پایبندی به قانون طبیعت و مقاوم‌سازی از یک سو و در مدیریت فاجعه و بحران از سویی دیگر، ما مردمی متفاوت هستیم. پیامد این تفاوت هم جز افزایش تلفات و خسارات در مقایسه با سایر ممالک چیز دیگری نیست و این روند ادامه خواهد داشت مگر این که بینش و روش خود را در این عرصه تجدیدنظر کنیم و از عقل و دانش و تجارب بشری برای مقابله با این حوادث که دیگر غیرمترقبه نیستند، بهره ببریم و علاج برخی وقایع را قبل از وقوع بنماییم. برای این منظور لازم است ابتد از خودشیفتگی تاریخی فاصله بگیریم وکاستی و عیوب خود را شناسایی کنیم.
زلزله گرچه فاجعه است اما آموزگاری بزرگ و ناقدی تیزبین و بی‌رحم نیز هست. زلزله با تکانی در عمق زمین عیوب فرهنگی، فکری، فنی و مهندسی‌، پیمانکاری، نظارت و به طور کلی ویژگی نظام اخلاقی، اجتماعی، سیاسی ومدیریتی ما را  برآفتاب می‌افکند و پیش چشم خلایق بر ملا می‌سازد.