دوشنبه, 30 بهمن 1396

هفته‌نامه شماره 503: 30 بهمن 1396

صدای خاموشان

- رضا مسلمی‌زاده

بالاخره تلگرام رفع فیلتر شد و دست وزیر از جایی که رفته بود بازگشت تا نشانه‌یی باشد که اوضاع دوباره روبه‌راه شده است. تلگرام در میان ما ایرانی‌ها چنان جا خوش کرده است که همین دو هفته‌یی که فیلتر بود و دسترسی‌اش محدود شده بود، ثابت شد گمگشته‌ و  محبوب خیلی‌هاست و زندگی بدون دنیای مجازی دیگر مثل گذشته‌ها آسان و راحت نیست. تلگرام کارکردهای گوناگونی دارد. ظاهرا بخشی از کسب و کار جامعه‌ بدان گره خورده است که البته در مقایسه‌ی با جمعیت40 میلیونی حاضر در آن تعداد کمی هستند. باقی این جمعیت عظیم اما در این دنیا به کاری دیگر مشغول‌اند که اگرچه نتایجش مانند کسب درآمد ملموس و عینی نیستند اما تاثیراتش بر آینده‌ی جامعه‌ی ایران به مراتب بیش از آنچه تاکنون شاهد بوده‌ایم، موثر خواهد افتاد. اینکه تلگرام در جریان ناآرامی‌های اخیر چه نقش‌هایی به عهده داشت، نیازمند پیمایشی است که اکنون امکانش فراهم نیست. قطع به یقین تلگرام با فاصله بسیار زیادی در مقایسه با سایر رسانه‌های ارتباطی در تحولات دی‌ماه امسال نقش بازی کرد. در شرایطی که رسانه‌های رسمی یا نمی‌خواستند یا نمی‌توانستند به وظیفه‌ی اطلاع‌رسانی خویش عمل کنند، تلگرام به اصلی‌ترین فضای تبادل اطلاعات تبدیل شده بود و پدیده‌ی «شهروند خبرنگار» گوی سبقت را از همکاران مزدبگیر و جریده‌نویس ربود. اگرچه «شهروند خبرنگار» منبع قابل اعتمادی به حساب نمی‌آید و محصولی که تولید می‌کند با معیارها فاصله‌ی زیادی دارد اما نمی‌توان وجود و حضورش را نادیده گرفت. او بیش و پیش از هر خبرنگاری حضور دارد و تولید محتوا می‌کند و همکارانی پیدا و پنهان دارد که محصول تولیدی او را در لحظاتی اندک به سمع و نظر دیگران می‌رسانند. شکستن انحصار رسانه واقعیتی است که جامعه هنوز به آن خو نگرفته است. اصحاب رسانه از تولد این ناخوانده کارنابلد چندان خوشنود نیستند و شاید از همین روست که در انکارش می‌کوشند اما کار از این حرف‌ها گذشته است. جهان به دلخواه کسی نمی‌گردد. واقعیت‌ها بی‌رحمانه خودشان را بر ناباوران تحمیل می‌کنند و منکران اگر کنار نیایند زیر سنگینی‌‌اش له خواهند شد. دنیای مجازی بر خلاف دنیای واقعی که امکان تسلط و انحصار بر تریبون‌ها و رسانه‌ها در آن میسر است، دنیایی افسارگسیخته و مهارنشدنی است. کسانی که در دنیای واقعی و رسمی امکانی برای بیان خویش و عرض‌اندام ندارند، در دنیای مجازی از حقی برابر با دیگران برخوردارند. همین برابری در امکان بیان است که برای صاحبان قدرت و رسانه در دنیای واقعی سخت و گران می‌آید و ایشان را به غریبه‌های ناهنجار دنیای مجازی تبدیل می‌کند. دنیای مجازی معمولا دنیای بدون اتوریته است و همین باعث می‌شود خاموشان دیروز در آن با اعتماد به نفس بیشتری حضور داشته باشند. ممکن است مختصات این دنیای جدید ما را نگران از دست رفتن چیزهایی بکند اما چه فایده؟ نگران باشیم یا نباشیم این اتفاق در حال افتادن است. می‌توانیم از این دنیا کناره بگیریم و بودنش را به هیچ بگیریم اما نمی‌توانیم از تاثیراتش برکنار بمانیم. دنیای مجازی بسی واقعی‌تر از واقعیت‌های دیگر است. امروز تلگرام نماد این دنیای بدون اتوریته است و کسانی که راه‌حل را فیلتر کردن تلگرام می‌دانند، به گذشته متعلق‌ترند تا آینده!