شنبه, 31 شهریور 1397

هفته‌نامه شماره 528: 26 شهریور 1397

گزارش پاسارگاد از وضعیت سرطان کبد در استان کرمان

«هپاتیت» مهم‌ترین عامل سرطان کبد

- گروه سلامت

«شیوع سرطان کبد در استان کرمان 5/2 برابر کشور است» این خبر را سرپرست بهداشت شهرستان کرمان دو هفته پیش اعلام کرد. هر‌چند بسیاری از سرطان‌ها قابل درمان هستند اما مردم سرطان کبد را کشنده می‌دانند. این تصور تکان‌های روحی و جسمی زیادی وارد می‌کند و بسیاری خود را در یک قدمی مرگ می‌بینند. سرعت پیشرفت سرطان کبد نکته نگران‌کننده این بیماری است. سالانه یک میلیون نفر در دنیا سرطان کبد می‌گیرند.

- حمید بیماری را پذیرفته است

سال 1380 او تنها 7 سالش بود. فقط تا کلاس اول دبستان درس خوانده بود که پزشکان گفتند اگر زمین بخورد برایش خطرناک است. بیماری امانش نداد و مدرسه را رها کرد. سه روز در خانه بود، 10 روز در بیمارستان. این‌ها گوشه‌ای از روزگار حمید است. سرطان کبد بهترین دوران عمرش را هدف گرفت. او حالا 24 سال سن دارد. بیماری‌اش با سرماخوردگی شبیه ذات‌الریه شروع شد. سینه‌اش خس‌خس می‌کرد. با هیچ دارویی خوب نشد. کم‌کم در اثر عفونت، کبدش خراب شد و سیروز کبدی دامانش را گرفت و بعد سرطان. چهار سال پیش پیوند کبد شد. بعد از پیوند حالش خوب شده بود اما اکنون چشم راستش نابینا شده و تومور دیگری به کلیه‌‌اش سرایت کرده است. با اصرار از مادرش خواستم با او حرف بزنم اما کلمات بریده و شکسته حمید نامفهوم بود. ادای ناقص کلمات شنیدن حرف‌هایش را سخت می‌کرد. بالاخره فهمیدم که خسته شده و می‌خواهد سر کار برود؛ «می‌خوام مثل بقیه بچه‌ها کاسب بشم». از من خواست برایش کار پیدا کنم. حمید هر روز در خانه است. گاهی هم در کوچه قدم می‌زند. مادرش می‌گوید: «حمید بارها بیهوش شده، چون مری‌اش خونریزی داشته هر سه ماه یک بار او را بی‌هوش می‌کردند تا برای بند آمدن خونریزی‌اش گیره‌هایی داخل مری‌اش بگذارند. این کار 7-6 سال تکرار می‌شد.» فاطمه با یادآوری خاطرات تلخ بیماری پسرش ادامه داد: «حمید توانایی ندارد. دست و پایش می‌لرزد. گاهی سرش را می‌گیرد و از زندگی‌ می‌نالد». مادر 48 ساله‌ی حمید بیش‌تر روز‌ها کنار پسرش در بیمارستان به سر می‌برد. فاطمه به دلیل استرس‌های پیاپی و زجرهای مدام، قرص اعصاب مصرف می‌کند. او هم چند ماهی است دچار سرطان شده است. هزینه‌های گزاف بیماری و نداری و تن بیمار پسرش گلویش را می‌فشارد و با صدای لرزان می‌گوید: «خودتان را جای یک مادر بگذارید. وقتی ببینی بچه‌ات مریض است دلت طاقت نمی‌آورد». 

- کبدش مثل لانه زنبور است

سمیه با 35 سال سن تجربه پرستاری از دو بیمار سرطانی را دارد. از 13 سالگی پرستار مادرش شد و حالا دخترش آنوشا که از ده ماهگی کبدش مشکل پیدا کرده و بیش از 2 سال تحت درمان است. سمیه می‌گوید: «دخترم یک هفته دل‌درد شد و خواب نمی‌رفت. دکتر اطفال گفت روده‌هایش عفونت دارد. یک روز از 7 صبح تا 9 شب مایع زرد رنگی بالا آورد. پزشکان گفتند باید کیسه‌ی صفرایش را برداریم. اجازه ندادم و او را به شیراز بردم. پزشکان فکر می‌کردند کبدش انگل دارد. بارها از مغز استخوان و کبد نمونه گرفتند. 60 پزشک برایش کمیسیون گرفتند و گفتند بیماری‌اش نادر است. روزی 4-3 مرتبه سونو و عکس می‌گرفتند. بعد از 45 روز تشخیص سرطان دادند.» سمیه گریه‌کنان می‌گوید: «کبدش مثل لانه‌ی زنبور سوراخ سوراخ است. 15 تومور کبدش را گرفته و داروهایش گران است، از خرج خانه می‌زنم برای خرید داروها. فرزند دیگرم به علت هزینه‌های بالای بیماری دخترم، سوءتغذیه گرفته و زرد شده است. شاید ماه‌ها نتوانم برای خانه برنج بخرم اما باید دارو بخرم.» سال گذشته دکترها آنوشا را جواب کردند اما الان تومورها کمی کوچک‌تر شده است. او اسم دخترش را فاطمه زهرا گذاشته اما پول تعویض شناسنامه ندارد. 

- سرطان کبد چیست؟

دکتر رویا ابراهیم‌نژاد درباره کبد و بیماری شایع آن می‌گوید: «کبد از اعضای مهم بدن است. کبد سمت راست بدن و زیر ریه قرار دارد. رشد سلول‌های بد‌خیم درون بافت طبیعی کبد را سرطان کبد می‌گویند. توده‌های سرطانی حالت گرد یا مدور و گاهی حالت ستاره‌ای یا خاردار دارند. سایز توده‌ها از خیلی کوچک تا خیلی بزرگ است.» این شایع‌ترین نوع سرطان کبد است. نوع دیگر آن به این علت که خون همه بدن بعد از هر بار گردش وارد کبد می‌شود، سلول‌های سرطانی نقاط دیگر بدن وارد کبد شده و به صورت ثانویه سرطان ایجاد می‌شود که درمانش همان درمان سرطان اولیه است.

- عامل ایجاد بیماری

ابراهیم‌نژاد بیان کرد: «برخلاف برخی سرطان‌ها که علت ندارند 80 درصد سرطان‌های کبد علت دارند و 20 درصد علت ندارند. مهم‌ترین عامل سرطان کبد در جامعه‌ی ما هپاتیت‌ها است. افرادی که هپاتیت B و یا C دارند اگر درمان نشوند، منجر به نارسایی کبد و سپس سرطان کبد می‌شود».او گفت: «مصرف غذاهای آلوده به قارچ آفلاتوکسین نیز سرطان‌زا است. قارچ آفلاتوکسین یک نوع کپک است که حالت سیاه‌رنگی دارد و در مواد غذایی مثل غلات، پسته‌ یا رب گوجه، مربا و... که کپک سیاه دارد، وجود دارد. البته هر کپک سیاه، آفلاتوکسین نیست. بایداز مصرف مواد غذایی کپک‌دار خودداری کرد». وی قرار گرفتن در معرض بعضی حشره‌کش‌ها و آفت‌کش‌های قوی که در کشاورزی به کار می‌رود را عامل دیگر ابتلا به سرطان کبد دانست؛ «باید از ماسک استفاده کرد و از سموم غیراستاندارد استفاده نشود». او ادامه داد: «احتمال انواع سرطان‌ها مخصوصا سرطان خون و کبد به دنبال استفاده از این سم‌ها چه در مواد غذایی که سم گرفته و می‌خوریم و چه کشاورزانی که مستقیم با این سموم سر و کار دارند زیاد است. مصرف الکل هم به صورت طولانی‌مدت باعث نارسایی و به دنبال آن سرطان کبد می‌شود. این متخصص داخلی گفت: «کبد چرب نیز از علل سرطان کبد است که بعد از چندین سال ابتلا منجر به نارسایی کبد می‌شود. حجم غذا و کالری دریافتی زیاد منجر به کبد چرب می‌شود». به گفته‌ی ابراهیم‌نژاد وقتی کبد دچار بیماری شود بعد از مدتی حالت اولیه خود را از دست داده و خراب می‌شود که به آن نارسایی کبد یا سیروز می‌گویند. سیروز به تدریج به سرطان تبدیل می‌شود.

- علایم بیماری

از نظر رویا ابراهیم‌نژاد بیش‌تر علایم مربوط به گوارش است. بیمار احساس پری شکم و سیری زود‌رس، احساس سنگینی زیر قفسه سینه، سمت راست شکم دارد. زردی، ضعف، بی‌حالی، کم‌خونی، بی‌اشتهایی، درد سمت راست و بالای شکم و زیر قفسه‌ی سینه از علایم سرطان کبد است. گاهی مریض‌ دچار آب آوردن شکم و در موارد پیشروی بیماری، خونریزی‌های گوارشی رخ می‌دهد.

- سن ابتلا به سرطان کبد

سن ابتلا به سرطان کبد 50 تا 60 سال است. ابتلای مردان نسبت به زنان چهار برابراست. نوزادانی که هپاتیت از مادر به آن‌ها منتقل می‌شود ممکن است در 30 سالگی هپاتیت آن‌ها مزمن و به نارسایی و سرطان تبدیل شود.

- روش‌های پیشگیری 

شست‌و‌شوی کامل سبزیجات و میوه‌ها، نداشتن کپک در مواد غذایی، عدم مصرف غذاهایی که باعث کبد چرب می‌شود مثل فست‌فود‌ها، عدم مصرف الکل، استفاده از سبزیجات و سالاد و مواد آنتی‌اکسیدان. ورزش و پیاده‌روی، استفاده از مواد کم‌کالری، عدم استفاده از آفت‌کش‌های غیراستاندارد در کشاورزی موارد پیشنهادی دکتر ابراهیم‌نژاد برای پیشگیری از ابتلا به سرطان‌کبد است. او توضیح داد: «سم صیفی‌جات با ریکا یا ماده‌ی ضد عفونی‌کننده از بین نمی‌رود. اگر 20 تا نیم ساعت آن‌ها را در آب بخیسانیم سم موجود در پوست آن‌ها کم می‌شود اما بهتر است پوست گرفته شوند. همچنین بیماران مبتلا به هپاتیت‌ B و C حتما درمان کنند». وی همچنین به بیماران مبتلا به سرطان کبد توصیه کرد مواد غذایی پر‌نمک(چون ورم می‌کنند یا شکم آب می‌آورد) و پرپروتئین نخورند.

- سرطان کبد در استان کرمان زیاد است

این پزشک علت ازدیاد بیماری سرطان کبد را شیوع هپاتیت B و C و کبد چرب در استان و عدم رعایت رژیم غذایی و استفاده از مواد پرکالری، وجود پسته و سم آفلاتوکسین و قارچ آسپرژیلوس عنوان کرد. مسئول واحد بیماری‌های بهداشت سیرجان استفاده از متادون به جای تریاک را در استان عامل بیماری سرطان کبد دانست. اکبر اسدی گفت: متادون باعث بالا رفتن آنزیم‌های کبد شده و منجر به سرطان می‌شود. وی همچنین وجود معادن و آلایندگی‌های مربوط به آن‌ها را علت دیگر سرطان کبد اعلام کرد.