امکان کاهش قیمت‌ها خیلی کم است

 حسین فتحی‌زاده*

 علت افزایش نرخ دلار 3 عامل اقتصادی، سیاسی و روانی دارد. در عامل اقتصادی افزایش حجم نقدینگی که دولت‌ها باعث این افزایش می‌شوند. در ابتدای دولت روحانی حجم نقدینگی 500 هزار هزار میلیارد تومان بوده است و الان چیزی در حدود 1500 هزار هزار میلیارد تومان است. یعنی چیزی حدود 3 برابر. نرخ دلار در زمان تحویل دولت حدود 3200 تومان بوده است، که با توجه به نظریه‌ی«مقدار پول» قیمت دلار باید در حدود بین 9 تا 10 هزار تومان باشد. نظریه مقداری می‌گوید وقتی حجم پول افزایش پیدا می‌کند ورشد اقتصادی کم است، روی قیمت‌ها اثر می‌گذارد و قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند. عرضه کننده اصلی ارز دولت است و ما چیزی حدود 42 میلیارد دلار فقط از صادرات نفت، ارز به دست می‌آوریم و دولت عرضه ارز را محدود کرده است و این باعث به وجود آمدن شوک در بازار شده است. از سوی دیگر نااطمینانی اقتصادی وجود دارد، به طوری که بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی و کارخانه‌ها اجناس خود را در بازار عرضه نمی‌کنند، چون انتظارات تورمی شکل گرفته است. این بنگاه‌ها فکر می‌کنند در آینده با افزایش قیمت‌ها روبه‌رو خواهند بود و در نتیجه کالای‌شان را عرضه نمی‌کنند و همین تقاضای بازار راتشدید می‌کند. مثل کاری که ایران‌خودرو و سایپا می‌کنند و این را حتی در بازار  لوازم‌خانگی و سایر جاها هم می‌توانید ببینید.  دلیل بعدی افزایش نرخ دلارعامل سیاسی است.  خروج آمریکا از برجام وبلاتکلیف‌ماندن FATF دو عامل سیاسی در افزایش نرخ دلار هستند. ما عملا با این دو عامل سیاسی از یک طرف توسط آمریکا تحریم بانکی می‌شویم و از سوی دیگر با نپذیرفتن FATF دسترسی‌مان به بانک‌های سایر نقاط هم محدود خواهد شد. کشور ما 5 سال است که رتبه‌ی اول پولشویی را در دنیا دارد و چیزی حول‌و‌حوش 26 میلیارد دلار قاچاق کالا داریم.  در مورد عامل روانی باید بگویم؛ وقتی که این اتفاقات در اقتصاد می‌افتد، بعضی ازمردم برای اینکه قدرت خریدشان را از دست ندهند، و عده‌ی دیگر با نیت واسطه‌گری و سود بردن از شرایط به وجود آمده، تقاضای بازار را افزایش می‌دهند و باعث می‌شوند قیمت‌ها روند افزایشی داشته باشد. منظور از آن یک عده می‌تواند دلالان باشد یا می‌تواند تصمیم‌گیرندگان و مدیران سیاسی باشند.

وقتی ریال کاهش قیمت دارد، مسلما سبد مصرف‌کننده کوچک خواهد شد، و مصرف‌کنندگان شاید فقط توانایی خرید کالاهای ضروری را داشته باشند. بنابراین بازار کالاهای لوکس در آینده با رکود روبه‌رو خواهد شد. در سبد کالای خانوار بعضی کالاهای ارزان قیمت جایگزین کالاهای گران‌قیمت خواهند شد. مثلا مردم نمی‌توانند گوشت قرمز بخرند و به ناچار گوشت مرغ می‌خورند. تبعات فقر غذایی مثل دارو و درمان بیشتر از هزینه‌های تامین غذا خواهد شد. از طرفی وقتی در کشوری تورم بالا می‌‌رود، تبعات اجتماعی هم دارد و پدیده‌های نامطلوبی مثل؛ افزایش سرقت، افزایش فحشا، افزایش طلاق، کاهش ازدواج و...بروز می‌کند.

به نظر من دولت‌ها خودشان این مشکلات را به وجود می‌آورند؛ دخالت بیش از حد دولت‌ها در اقتصاد باعث به وجود آمدن این مشکلات می‌شود. کسی که این مشکل را به وجود آورده است به راحتی نمی‌تواند آن را حل کند. برای حل این مشکل دولت در ابتدا باید جلوی افزایش حجم نقدینگی را بگیرد. جلوگیری از بالا رفتن حجم نقدینگی با پرداخت سود سپرده‌های بانکی کمی سخت است. دولت باید نظام بانکی‌اش را اصلاح کند، نرخ بهره بانکی را کاهش دهد، مالیات بر کالاهای لوکس و واسطه‌گری بگذارد. مثل بر خرید منزل و ماشین دوممالیات. از آن طرف برای تولیدات معاف‌های مالیاتی اعمال شود. یعنی دولت به جای اینکه یارانه ارزی بدهد، یارانه مالیاتی بدهد.  کاهش نرخ دلار امکان‌پذیر نیست. در اقتصاد بحثی داریم به عنوان چسبندگی قیمت‌ها! وقتی چیزی بالا می‌رود امکان کاهش آن خیلی کم است، به خصوص در اقتصادی مثل ایران. امیدوارم حداقل نرخ‌ها افزایش پیدا نکند و همین جا هم اگر بتوانند نرخ را نگه دارند خوب است. پارسال چیزی حدود 30 میلیارد دلار ارز از کشورمان خارج شده است و 20 میلیارد دلار هم ارز خانگی داریم. چیزی حدود 12 درصد از ذخیره طلای کشور را به صورت سکه فروختیم. تا کجا می‌خواهد این روند ادامه داشته باشد؟ اگر قوانین پولشویی اجرا شود جلوی خیلی از این مسایل گرفته خواهد شد. اگر این قانون تصویب شود بعد از آن نهادهای بین‌المللی اوضاع را رصد می‌کنند و کار به این راحتی نیست. یعنی نه خروج و نه ورود ارز به این راحتی‌ها نیست و برای همین دولت تاکید دارد این قانون تصویب شود. حدود 20 مورد پولشویی داریم که با اجرای این قانون محدود می‌شوند، حتی زیرمیزی پزشکان محدود می‌شود. یعنی شما اگر در حساب‌تان بیشتر از 15 میلیون تومان واریزی داشته باشید رصد می‌کنند از کجا آمده و برای چه آمده است و اگر گردش مالی‌تان بالای 5 میلیارد تومان باشد شخص حقیقی باید اسناد تحویل دهد و اگر فرار مالیاتی داشته باشد باید برود حساب پس دهد. 

  *دکتری اقتصاد بین‌الملل