گفت‌و‌گوی پاسارگاد با رییس آموزش‌و‌پرورش سیرجان
گرفتن شهریه اجباری کاهش داشته است

 ناصرصبحی
هر سال با آغاز ثبت‌نام دانش‌آموزان برای سال تحصیلی جدید، بحث گرفتن شهریه از طرف مدارس دولتی داغ می‌شود. کمک‌های مردمی به مدارس دولتی همیشه وجود داشته اما در سال‌های اخیر شکلی از اجبار به خود گرفته. حتا خبر می‌رسد که برخی از مدارس شرط ثبت‌نام را پرداخت شهریه عنوان نموده‌اند. موضوعی که از نظر رییس آموزش‌و‌پرورش سیرجان تخلف است و در صورت مشاهده یا گزارش، پیگیری خواهد شد. اکبر محیاپور معتقد است بنابر خلاف تصور ما، میزان اجبار به گرفتن شهریه از زمان تصدی وی در آموزش‌و‌پرورش شهرستان، منحنی کاهشی داشته و شاهد آن را مراجعات مردمی زیاد در ابتدای مسئولیت خویش و کم شدن این مراجعات در سال‌های بعدی می‌داند. او می‌گوید که امسال شاید کمتر از 10 مورد به او گزارش و پیام پیرامون شهریه اجباری داده شده است.
با این وجود، یک نکته ظریف در سخنان محیاپور وجود دارد؛ او همیشه در مقابل پرسش وجود شهریه اجباری، ابتدا ممنوعیت این کار را متذکر می‌شد و بعد به بحث لزوم کمک‌های مردمی برای بقای مدارس دولتی می‌پرداخت اما این‌بار ابتدا وضعیت بد مالی مدارس دولتی را تشریح کرد و سپس از ممنوعیت قانونی شهریه اجباری سخن گفت. او هرچند کل مبالغ کمک‌های مردمی به مدارس دولتی را ناچیز می‌داند اما تاکید دارد اگر این کمک‌ها نبود، مدارس دولتی تعطیل می‌شدند. چون حتا از پس هزینه قبوض آب، برق و گاز خویش هم برنمی‌آمدند.
مصاحبه ما با رییس آموزش‌و‌پرورش شهرستان سیرجان به دلیل ماهیت بحث شهریه اجباری و تاکید او بر محدود بودن این مسئله، در نهایت موجب شد تا ترجیح دهیم موضوع صحبت را گسترده‌ و مباحث دیگری را نیز مطرح کنیم.
 ما امسال هم همچنان با مدارس دولتی که شهریه اجباری می‌گیرند، مواجه هستیم. جدا از مراجعات مردمی و پیام به نشریات، مطابق تحقیقات خود به مدارسی رسیدیم که مبالغی از 400 تا 700 هزار تومان را به صورت اجبار از والدین دریافت کردند.
بخشی از مدارس دولتی مثل مدارس تیزهوشان، نمونه، شاهد و هیات امنایی شهریه مصوب دارند. شهریه‌شان هم قانونی است. البته ما اجازه تخفیف هم بهشان دادیم و گفتیم از دانش‌آموزانی که تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی هستند، چیزی دریافت نکنند. مدارس دولتی حق دریافت شهریه ندارند و فقط دریافت پول کتاب و بیمه اجباری است اما ما در سال‌های اخیر یک مشکل داریم؛ دولت هیچ سرانه‌ای به مدارس اختصاص نداده. از طرفی قرار بود حامل‌های انرژی رایگان باشد، مجلس مصوب کرد ولی محقق نشد چون الگوی مصرفی که تعریف کردند عملا شامل هیچ مدرسه‌ای حتا مدرسه‌ای که ۴ تا دانش‌آموز داشت، هم نمی‌شد.
 مگر چگونه این قانون را تعریف کردند که شامل هیچ مدرسه‌ای نشده؟
در کشور ما واقعا مبلغ هزینه‌های انرژی خیلی کلان است. شاید اگر قرار بود آن نهادهای ذیربط این پول را نگیرند دچار مشکلاتی می‌شدند. آمدند الگوی مصرفی تعیین کردند که هیچ‌کس در دایره این الگوی مصرف قرار نگرفت. حتی به ما نامه نوشتند که هیچ کدام از مدارس شما شامل حال‌شان نمی‌شود.
 شما برای پیگیری موضوع باید به کجا رجوع می‌کردید؟
ادارات گاز و برق. ما بیشترین مسئله‌ای که داریم راجع به هزینه برق و گاز است چون حقیقتا هزینه آب خیلی بالا نیست. این موضوع فقط مربوط به سیرجان نبود، کل کشور همین شرایط را داشتند. یعنی ساز و کاری برای اجرایی شدن این مصوبه اندیشیده نشده است.
 یعنی به عمد این کار را کرده بودند؟
هدف، رایگان شدن بود. شاید می‌بایست اعتباری دیده شود. شاید می‌بایست مسئله کارشناسی‌تر دیده شود. این‌طور نبود که در سیرجان با ما همکاری نکنند، جاهای دیگر هم اجرایی نشد.
 به طور مثال، هزینه برق مدارس در ماه چقدر می‌شود؟
من نمی‌دانم. آن‌ها یک الگو طراحی کردند که ما هم اطلاعی از الگوی‌ و سیستم‌های‌شان نداریم. مثلا فرض کنید ممکن است ۱۵ سال پیش رفته‌اند و برای یک مدرسه به عنوان پنجاه نفر دانش‌آموز امتیاز آب، برق یا گاز گرفتند. این آمارها امروز دیگر واقعی نیست و هر سال تغییر می‌کند. ممکن است الگوی بعدی‌شان بر اساس متراژ مدارس باشد اما در خیلی از مدرسه‌ها آن‌قدر ساخت و ساز شده که متراژهای‌شان تغییر کرده. ببینید، من نمی‌دانم بر چه اساسی اما وزارت نیرو یا ادارات زیرمجموعه الگوهایی را تعریف کردند و بعد به ما اعلام کردند که مثلا مدارس شما در این الگو نمی‌گنجد.
 گفتید این الگو متعلق به ۱۵ سال پیش است؟
نمی‌گویم حتما این‌گونه است. من این را مثال زدم که مدرسه‌ای مثلا ۱۵ سال پیش آمده و امتیاز برق و گاز گرفته یا اصلا فرض کنید مدرسه‌ای امروز امتیاز گرفته و ممکن است الان متراژ این مدرسه ۴۰۰ متر مربع باشد اما سال بعد ممکن است ما یک سالن ۱۵۰ متری هم بسازیم و زیربنایش به ۵۵۰ متر مربع تغییر می‌کند. اگر اشتباه نکنم فکر می‌کنم یکی جمعیت و دیگری مساحت بنا باشد. من نمی‌دانم حالا الگوها یا آیتم‌های دیگری هم هست یا نه؛ خبر ندارم اما به هر شکل ممکن، مدارس ما شامل‌شان نمی‌شود. واقعیت امر این است که اگر مردم به ما کمک نکنند ما واقعا همین هزینه آب و برق مدرسه را هم نمی‌توانیم تامین کنیم ولی با همه این مشکلات به مدیران مدارس‌مان توصیه و تاکید کردیم که هیچکس حق ندارد ریالی به اجبار از مردم بگیرد. مدیر مدرسه باید با کمک انجمن اولیا و مربیان مسایل و مشکلات مدرسه را برای مردم بازگو کند تا خانواده‌هایی که تمایل دارند کمک کنند. در بحث شهریه اجباری من نمی‌گویم شاکی نداریم ولی در پنج سالی که من دارم کار می‌کنم، شاکی‌های‌مان بسیار کم شدند.
 سال اول چه میزان شکایت داشتید؟
تعدادش را در ذهنم ندارم ولی مراجعه‌کننده‌های ما زیاد بودند، پیامک‌هایی که برای من می‌آمد و تلفن‌هایی که می‌شد، زیاد بود.
 و در این پنج سال موفق به کاهش چند درصد این شکایات شدید؟
خیلی. ما الان ۷۰ هزار نفر دانش‌آموز داریم و درحال حاضر، تعداد شکایاتی که به خود من چه به صورت پیامکی، چه تلفنی و چه حضوری شده، به ۱۰ نفر هم نرسیده. خب این نشان می‌دهد که مدیران مدارس توانستند با مردم ارتباط برقرار کنند و واقعیات را بگویند. اتفاقا امسال توی جلسه اخیری که با بازرسی‌مان داشتیم، آنجا خواستیم بازرسی با سه تا از مدیران خاطی برخورد کند. حتا حضوری دعوت شدند. تذکر هم داده شد.
 در کل مدارس فقط سه مدیر تخلف داشتند؟
ببینید ما حول و حوش ۳۰۰ مدرسه دولتی داریم. بازرسی به ما گزارش داد که سه تا مدیرمدرسه شاکی دارند. ما فوری احضارشان کردیم و برخورد شد. این پولی که مدارس از مردم می‌گیرند واقعا ناچیز است اما واقعیت امر این است که اگر کمک مردم نباشد، مدرسه اداره نمی‌شود. ما به حمایت و کمک مردم نیاز داریم و من از مردم تشکر می‌کنم. توی همین چند سالی که من به عنوان رییس آموزش‌و‌پرورش بودم نزدیک به ۴۰ تا مدرسه را مردم ساختند و تحویل ما دادند. همین الان که من اینجا نشستم ۲۵ تا پروژه مدرسه‌سازی توسط خیرین در حال اجرا است. واقعیت این است که عمده هزینه‌ها و کمک‌های ما به صورت خیریه و داوطلبانه است. خیلی از مردم هستند که می‌آیند و فرش نمازخانه را می‌دهند، خیلی از والدین هستند که می‌آیند و مدرسه را رنگ می‌زنند، خیلی از جاها هست که شرکت‌ها می‌آیند و ایزوگام مدرسه را درست می‌کنند یا دهیاری‌ها در روستاها و شوراها در شهر کمک می‌کنند. ما عمده هزینه‌ها و مخارج را این‌گونه تأمین می‌کنیم. حالا آن پولی که از مردم گرفته می‌شود، پول آب و برق و گاز مدرسه هم نمی‌شود. با این حال هر که مراجعه کرده یا به اصطلاح اجباری را عنوان کرده، ما واقعا با عامل برخورد کردیم.
 گفتید میزان شهریه مدارس تیزهوشان، نمونه و شاهد مشخص است؟
بله البته از مقطعی به مقطع دیگر متفاوت است. در کل همان شهریه پارسال ۱۵درصد افزایش داشته است.
 اما طبق اطلاعاتی که به دست آورده‌ام، مدرسه[...] چهارده میلیون تومان پول بابت ثبت‌نام (برای تمام مقاطع اما به صورت یک‌جا) درخواست کرده است.
این رقم واقعیت ندارد. نمی‌تواند چنین رقمی باشد.
 مدرسه‌ای که نام بردم برای افراد خاصی است ولی من نوعی اگر بخواهم وارد شوم باید شهریه بدهم؟
شما امتیاز می‌آورید، نه اینکه شهریه بدهید. همه که پذیرش نمی‌شوند. امتیازبندی دارد. اگر فردی پذیرش شود باید اول شهریه بدهد.
 این مدارس از دولت هم کمک می‌گیرند؟
تنها کمکی که از دولت می‌گیرند، معلم‌شان است وگرنه هیچ پول دیگری از دولت دریافت نمی‌کنند. اعتبارات دولتی بسیار ناچیز است. یعنی اگر اعتباری باشد، می‌توانیم بدهیم اما اعتباری نیست. وقتی هم می‌آید آن‌قدر ناچیز است که مبلغش بیش از اختصاص به مدارس روستایی و حاشیه‌ای نمی‌شود. به همین دلیل به مدارس خاصی که شهریه می‎گیرند، یک ریال هم نمی‌دهیم. نمی‌توانیم که بدهیم. این انتظار هست که مردم کمک بکنند اما هیچ‌کس را اجبار نمی‌کنیم. با همه مشکلات و اعتبارات کم‌مان مدارس را می‌چرخانیم ولی وقتی مردم کمک کنند، می‌توانیم خدمات بهتری ارایه دهیم. من هم اینجا به همه والدین و خانواده‌ها اعلام می‌کنم اگر کوچک‌ترین موردی از اجبار و یا تحمیل شهریه وجود داشت، به ما مراجعه کنند. ما با مدیر مدرسه برخورد خواهیم کرد.
 مدارسی وجود دارند که می‌گویند تا پرداخت نکردن شهریه، دانش‌آموز را ثبت‌نام نمی‌کنیم.
مردم گزارش بدهند. ما برخورد جدی میکنیم.
 اگر برای کمک به مدرسه درخواست پول نقد شود یا واریز به حسابی غیر از حساب رسمی مدرسه باشد، جرم است؟
پول باید حتما به حساب مدرسه واریز شود و آن فیش حقوقی هم توی پرونده دانش‌آموز موجود باشد. در چارچوب مقرراتی که هست گرفتن پول دستی به هر شکل ممنوع است.
 به حساب رییس مدرسه هم نباید واریز شود؟
آن که دیگر خیلی مسئله دارد. اصلا در سیستم‌های دولتی جایگاهی ندارد. فقط باید به حساب مدرسه واریز شود.
به برخی از مدارس غیردولتی که مراجعه کردیم، متوجه شدیم تعدادی فقط شهریه می‌گیرند اما تعدادی تحت عنوان کلاس‌های فوق‌برنامه مبلغ بیشتری دریافت می‌کنند.
شهریه‌ها که متفاوت است. ما پوستر اطلاع‌رسانی میزان شهریه در مدرسه داریم. ممکن است شهریه مدرسه‌ای یک میلیون و پانصد و مدرسه‌ای در خیابان آن طرفی یک میلیون و هشتصد تومان باشد. ولی علاوه بر شهریه، بعضی از مدارس یک سری وجوه دریافت می‌کنند. مثل کرایه سرویس، پول صبحانه یا کلاس‌های فوق‌برنامه که این‌ها به هیچ وجه اجبار برای کسی ندارند.
 ولی برخی مدارس این هزینه‌ها را به نوعی جزو شهریه جا زده و یک‌جا دریافت می‌کردند.
حق اجبار ندارند‌. اگر اجبار باشد برخورد می‌کنیم. مردم اینها را به ما گزارش کنند. به جز شهریه، در هیچ نوع خدمات دیگری حق اجبار وجود ندارد و باید با اختیار مردم و داوطلبانه باشد.
 آموزش‌و‌پرورش سیرجان برای سال 98 چه میزان اعتبار گرفته است؟
اعتبارات متفاوت است. یک بخشش که حقوق و دستمزد است که هر ماه پرداخت می‌شود. یک بخشش اضافه کار و ساعت حق‌التدریس است که در ماه حول‌ و حوش ۶ هزار ساعت است. یک اعتباری مخصوص مدارس شبانه‌روزی است، یک اعتباری مخصوص تعمیرات و تجهیزات است، یک بخشی مربوط به سرانه مدارس است و...
 این اعتبارات در مجموع چقدر است؟
خُب این‌ها متفاوت است. واقعیت امر این است که به‌جز حقوق و دستمزد، میزان اعتبارات بقیه بسیار ناچیز بوده است. مثلاً در سرانه‌ها واقعا رقمی نداشتیم. سال قبل در تعمیرات و تجهیزات اعتبار خوبی داشتیم اما نمی‌دانیم امسال چقدر تخصیص داده‌ شود. بعضی وقت ها آن اعتباری که در نظر می‌گیرند، اعتبار خوبی است ولی تا آخر سال می‌بینی که فقط ۱۰ یا ۲۰ درصدش تخصیص پیدا می‌کند یا بعضی وقت‌ها اعتباراتی هست که در طول سال حتا یک ریال هم تخصیص پیدا نمی‌کند. واقعیت امر این است که این‌ها ناچیز هستند و در حدی که جوابگوی بخش ناچیزی از نیازهای مدارس هم باشند، نیستند.
 گویا تمایلی برای اعلام رقم ندارید؟
واقعا الان رقم‌هایش را ندارم چون متفاوت هستند. در ماه‌های مختلف، متفاوت است.
برگردیم به بحث مبالغی که مدارس از دانش‌آموزان می‌گیرند. هزینه کتاب چقدر است؟
در هر پایه‌ای و هر رشته‌ای متفاوت است. مثلا پایه اول با دوم تا ششم متفاوت است. در متوسطه، بر اساس پایه‌ها و در هنرستان‌ها براساس رشته متفاوت است.
 مثلا در ابتدایی به 70 هزار تومان می‌رسد؟
خیر. مدارس نمی‌توانند به عنوان کتاب چنین هزینه‌ای را بگیرند. شماره تلفن والدین باید در سامانه مدرسه ثبت شود. پولی که به عنوان کتاب واریز می‌شود از خود وزارتخانه، برای هر خانواده پیامک می‌آید که فلان مبلغ بابت پول کتاب از شما دریافت شد.
 اما برخی از مدارس سال گذشته ابتدا رقمی بابت پول کتاب دریافت کردند و چند ماه بعد اعلام کردند به دلیل بالارفتن هزینه کاغذ و چاپ، باید مبلغ دیگری پرداخت شود.
نه، چنین چیزی نبوده ولی مثلا بعضی وقت‌ها در مدارس فنی هزینه کتاب‌ها بالا است. اگر موردی بوده ما پیگیری می‌کنیم.
 نسبت استاندارد معلم به دانش‌آموز چقدر است؟
استانداردی در این قضیه تعریف نشده است. حداکثر کلاس ما ۳۶ نفر است. از این تعداد نباید تجاوز کند.
 اگر بیشتر شود چه؟
باید به سمت تقسیم کلاس برویم ولی به علت کمبود نیروی انسانی، خود اداره کل آموزش‌و‌پرورش اجازه می‌دهد از ۴۰ نفر به بالا کلاس دو قسمت شود.
 گفتید اجازه می‌دهد؟ یعنی اختیاری است و ممکن است انجام نشود؟
ما معمولا نمی‌گذاریم کلاس به بالای ۴۰ نفر افزایش پیدا کند.
 این قانون برای مدارس دولتی و غیردولتی فرق دارد؟
نه، فرقی نمی‌کند. آن‌ها هم نباید افزایش دهند. یا باید کلاس دو قسمت شود یا بالای 40 نفر را ثبت‌نام نمی‌کنیم و به مدارس همجوار ارجاع می‌دهیم که جمعیت‌شان کمتر است.
 برخی از مدارس غیر‌دولتی ارجاع نمی‌دهند، ترجیح می‌دهند خودشان بگیرند تا پول بیشتری کسب کنند.
بله. ما پارسال ۲، ۳ مورد داشتیم که بررسی کردیم. این مسایل موردی ممکن است رخ دهد. خیلی معدود بوده که به مرز ۴۰ نفر رسیده‌ند چون خانواده ها ناراضی می‌شوند و ترجیح می‌دهند بچه‌های‌شان را در این کلاس‌ها نگذارد.
 پایگاه خبر تحلیلی معلمان ایران آماری ارایه داده که نسبت معلم به دانش‌آموز در ایران یک به ۲۲ است، در ابتدایی یک به ۲۶ نفر، در متوسطه اول یک به ۱۶ نفر و در متوسطه دوم ۱ به ۱۷ نفر است‌. پس نتیجه می‌گیریم سیرجان خیلی از استانداردهای کشوری دور است.
نه، ما گفتیم بالاترین کلاس این‌قدر است. آن میانگینی است که توی کشور اعلام کردند. شما این را در نظر بگیرید ما توی شهرستان سیرجان کلاس ۳۵ نفره داریم اما کلاس چهار نفره هم داریم. اتفاقا میانگین ما هم از این بالاتر نمی‌شود.
 این نسبت در سیرجان چگونه است؟
میانگین کلاس‌های ما در ابتدایی حول و حوش ۲۵ و در متوسطه حول و حوش ۱۷ است.
 دولتی و غیردولتی؟
دولتی و غیر‌دولتی جدا است. وقتی استاندارد معلم را می‌گوییم، منظور بخش دولتی است. مدرسه‌های دولتی ۲۵ نفره است. متوسطه دوم نظری هم همین حول و حوش است. فنی ما خیلی پایین‌تر است؛ حول و حوش۱۰ تا نفر۱۳ است. متوسطه اول ما، مقطع راهنمایی هم همین دور و بر ۲۵ ، ۲۶ نفر است. مدرسه روستای با چهار یا پنج دانش‌آموز هم داریم ولی وقتی میانگین را نگاه می‌کنیم، همان می‌شود ولی تعادل و توازن نیست. چرا؟ چون مجبوریم توی آن روستایی که کل دانش‌آموزانش پنج نفر هم هستند، سرویس بدهیم تا تعطیل نشود.
 سیرجان چه تعداد معلم کم دارد؟
سال گذشته حدود ۲۰۰ معلم کم داشتیم که حق‌التدریس می‌پرداختیم. امسال هم تعدادی بازنشسته می‌شوند و تعدادی هم ورودی داریم. پیش‌بینی ما این است که امسال چیزی حدود ۱۰۰ نفر ورودی داشته باشیم. بنابراین پیش‌بینی نهایی ما این است که برای مهر امسال حدود ۳۰۰ نفر نیروی انسانی کم داریم.
 اعلام شده امسال نزدیک به ۶۰ هزار نفر معلم در کشور استخدام می‌شوند. به سیرجان هم معلم اختصاص می‌یابد؟
صددرصد. ما در استان جزو شهرهایی هستیم که بیشترین کمبود را داریم.
 اخیرا این گفته مطرح شده که یک گروه یا تشکل غیررسمی در کشور، سعی می‌کنند به مدارس دولتی رسیدگی نشود تا دانش‌آموزان به سمت مدارس خصوصی بروند.
ببینید، این حرف، حرف درستی نیست. شما سراغ رؤسای بقیه ادارات دولتی هم که بروید با مشکل کمبود اعتبارات مواجه هستند؛ آن‌جا که دیگر مدرسه غیر‌دولتی نیست. واقعیت امر این است که آموزش‌و‌پرورش دومین دستگاه در کشور است که بیشترین اعتبار دولتی را می‌گیرد اما خوب 2/98 (نود و هشت ممیز دو) درصد از اعتباراتش شامل حقوق و دستمزد است. هم هرچه که اعتبارات آموزش و پرورش را هر سال افزایش می‌دهند، از آن طرف حقوق و مزایا هم به همان نسبت افزایش پیدا می‌کند‌. یک بخشی از اعتبارات آموزش‌و‌پرورش هم توی ساخت‌و‌ساز مدارس هزینه می‌شود. واقعیتش این است به علت این که دستگاه آموزش‌و‌پرورش بزرگ است و دامنه کاری‌اش زیاد است، همیشه با کمبود اعتبارات مواجه بوده، بنابراین آن حرف، دیگر یک حرف منطقی نیست. بعد هم توی سیرجان مدرسه غیر‌دولتی داریم اما جنوب استان یا خیلی از استان‌های محروم که اصلا مدرسه غیر‌دولتی ندارند.