آیا زیرگذر مکی‌آباد منتفی خواهد شد؟
دفن 4 تا 5 میلیارد تومان در زیرگذر مکی‌آباد

 ناصر صبحی
«ساخت زیرگذر مکی‌آباد منتفی می‌شود.» این خبری بود که بیش از 2 ماه قبل از زبان محمد محمودآبادی؛ سرپرست فرمانداری نقل شد و دهان به دهان چرخید.
در این میان برخی مسئولان از هزینه 4 تا 5 میلیارد تومانی تا این لحظه برای پروژه‌ ناقص‌الخلقه زیرگذر مکی‌آباد یاد کرده بودند. بنابراین مهم‌ترین سوال پس از تعیین تکلیف مشکل ترافیکی این بخش، سرنوشت این هزینه گزاف است.
سفر سرپرست فرمانداری به مکه، باعث شد پیگیری ماجرا به تاخیر بیفتد. در همان ایام محمد بیگلری؛ معاونت فرمانداری در گفت‌وگویی با ماهنامه نگین از موضع سرپرست فرمانداری ابراز بی‌اطلاعی کرد. او ترجیح داد از جمله مبهم «در حال بررسی است» استفاده و تصمیم‌گیر نهایی را سرپرست فرمانداری به عنوان رییس شورای ترافیک اعلام کند.
در این میان چند روز پیش، کانال تلگرامی «همگام با فرماندار» در گزارشی از جلسه شورای ترافیک نوشت: «مشاور ترافیکی شهرستان طرح خود را در رابطه با پل زیرگذر مکی‌آباد و استفاده از دوربرگردان برای رفع مشکل این زیرگذر ارایه نمود.»
این خبر، اثبات توقف طرح فعلی زیرگذر و اجرای آن به صورت دوربرگردان بود. طرحی که در سال 95 و با اصرار فراوان اجرا شد و از همان آغاز، با ماجراهای فراوانی روبرو بود. از عدم نیاز به احداث زیرگذر تا ماجرای عجیب عدم تملک اراضی که خود غوغایی طولانی‌مدت را در شهر، شورا و نشریات به دنبال داشت.
 گذری در گذشته و سیر مبالغ زیرگذر
سال 1392 است. دهم اردیبهشت ماه سایت شهرداری سیرجان در خبری با تیتر «آغاز عملیات اجرایی ساخت زیرگذر مکی‌آباد» به نقل از منصور آبیار؛ شهردار وقت می‌نویسد: «مطالعات اجرای این پروژه بزرگ توسط دکتر فدایی؛ معاون عمرانی سابق استانداری که از مشاوران توانمند حوزه عمرانی استان و کشور است، انجام شده است.» منصور آبیار، در این سال با اشاره به این‌که «شهرداری می‌توانست به جای پروژه وقت‌گیر و هزینه‌بر زیرگذر، طرح‌های کوچک، سطحی و تبلیغاتی» اجرا کند، میزان اعتبار اجرای این طرح را 3 میلیارد و 500 هزار تومان عنوان کرد.
سال 1396 است. هفتم اردیبهشت‌ماه. بیشتر از یک سال از کلنگ‌زنی پروژه زیرگذر مکی‌آباد گذشته. قرار بود ظرف یک سال این طرح به پایان برسد اما هیچ خبری نشده است. اسماعیل خواجویی؛ رییس وقت شورای شهر در گفت‌وگو با سیرجان خبر می‌گوید: «از نظر شورای شهر، مکی‌آباد زیرگذر لازم نداشت و مشکلش با چراغ راهنمایی و رانندگی حل می‌شود...» اما خواجویی بلافاصله تاکید می‌کند: «با وجود این شرایط زیرگذر مکی‌آباد ساخته و افتتاح می‌شود.» خواجویی آن‌زمان، هزینه اجرای لاین اول را 3 و لاین دوم را 7 میلیارد تومان برآورد کرده بود.
سال 1398 است. آخرین روز تیرماه. محمد محمودآبادی در گفت‌وگو با سیرجان خبر، از «منتفی شدن طرح زیرگذر» سخن می‌گوید. او می‌گوید: «برای خرید و تملک خانه‌های آن محدود 12 میلیارد تومان اعتبار باید داشته باشیم. مشاور ترافیکی شهرداری اعلام کرد زدن زیرگذر و پل در این منطقه غیرفنی است.» نظر مشاور این است که با جابجایی کمربندی در آینده نزدیک، این مسیر به یک خیابان تبدیل می‌شود. محمودآبادی می‌گوید: «بحث احداث زیرگذر مکی‌آباد کاملا منتفی می‌شود زیرا 20 میلیارد تومان هزینه دارد اما با اصلاح هندسی در خیابان کمتر از 2 میلیارد تومان هزینه می‌شود و 18 میلیارد تومان در اعتبارات شهری صرفه‌جویی کردیم.» محمودآبادی می‌گوید: «این طرح-اصلاح هندسی- در حال مطرح شدن در صحن علنی شورا است و بعد از تصویب در دستور کار شهرداری قرار می‌گیرد.»
 نظر شورای شهر، کارشناسی و بررسی بیشتر
هرچند سرپرست فرمانداری به گونه‌ای سخن گفته که شورا را لازم از تصویب طرح جدید و لغو پروژه زیرگذر دانسته اما نظر رییس جدید شورای شهر متفاوت است و از «بررسی و کارشناسی بیشتر طرح» سخن می‌گوید. امین صادقی که خود از اهالی مکی‌آباد است، در پاسخ به این سوال که «با توجه به اعلام مخالفت فرمانداری با اجرای زیرگذر مکی‌‌آباد، این طرح قرار است به کجا برسد؟ آیا شما موافق منتفی شدن طرح هستید؟» می‌گوید: «وقتی کار من فنی و شهرسازی نیست، نمی‌توانم در این مسایل دخالت کنم و نظر بدهم. یک فرد را گذاشته‌اند به نام مشاور که شغل و کارش این است که پول می‌گیرد، فکر می‌کند و به شما می‌گوید چه کار کنید. در سنوات گذشته یک شرکت مشاوری می‌آید و بر اساس حادثه‌خیز بود بودن این منطقه، تمام طرح‌های ممکن را بررسی می‌کند و می‌گوید پیشنهاد من به عنوان مشاور، اجرای زیرگذر است. چند سال پیش هم کلنگ اجرا به زمین زده می‌شود. آن روز من نبودم، آقای محمودآبادی فرماندار نبوده، اعضای شورای فعلی نبودند، آقای سروش‌نیا توی دفتر فنی بوده ولی خب، یک پروژه کلید خورد. ولی این‌ حرف که آقای محمودآبادی گفته، احتمالا فکر کرده مردم مشکل دارند و گفته اصلا نمی‌خواهد زیرگذر انجام شود. ولی به نظرم باید بیشتر کارشناسی شود که بتوانیم دوباره نظر بدهیم.»
صادقی در پاسخ به این سوال که «اگر در نهایت کار به توقف پروژه برسد، چه کسی جوابگوی پولی است که تاکنون آن‌جا از جیب مردم خرج شده؟» می‌گوید: «هیچ‌کس. ما حرف‌مان همین است. ما می‌گویم شما تا این‌جا حداقل ۴ تا ۴/۵ (چهار و نیم) میلیارد هزینه کردید. شما الان می‌گویید ما اگر بخواهیم زیرگذر را با تملک انجام دهیم، حداقل ۲۰ میلیارد تومان بودجه می‌خواهد. ما می‌گوییم سال ۹۴ که این‌قدر نمی‌خواست. من یادم هست که با چهار میلیارد می‌توانستیم جمعش کنیم. من می‌گویم قطعا دو سال دیگر این ۲۰ میلیارد، ۲۴ میلیارد خواهد شد. مضافا یادم است که ما یک میلیارد و خرده‌ای پول دادیم تا تاسیسات و کابل مخابرات، آب و گاز را جابجا کردیم. یعنی حداقل نزدیک به ۴ تا ۵ میلیارد هزینه کردیم. خُب چه کسی می‌خواهد جواب این هزینه را بدهد؟»
 جلوی خسارت باید گرفته شود
سرپرست فرمانداری سیرجان همچنان روی موضع خویش است. او معتقد است باید اجرای طرح زیرگذر منتفی و به جای آن اصلاح هندسی جایگزین شود. محمودآبادی مزیت‌های طرح جدید را در چند مورد خلاصه می‌کند: «داشتن همان کارآیی زیرگذر، مقرون به صرفه‌ بودن و هزینه کمتر برای تملک املاک مورد نیاز»
او در مورد دلیل توقف اجرای طرح زیرگذر به پاسارگاد می‌گوید: «طبق گزارشی که مشاور مسایل شهری شهرداری ارایه کرده، طرح زیرگذر چندان دارای مطالعات کاملی که بتواند مشکل را حل کند، نبوده و مقرون به صرفه هم نیست. تا کنون فقط یک زیرگذر زده شده که بهره‌برداری نشده. 4 تا 5 میلیارد تومان هم هزینه شده است. برای تکمیل این طرح نیاز به تملک املاک ورودی و خروجی مکی‌آباد است. این املاک دارای سند نیستند و با اسناد دستی خرید و فروش شدند، بنابراین امکان تملک این‌ اراضی از طرف شهرداری نیست. تملک املاک 12 میلیارد تومان هزینه می‌برد و اسناد قانونی و قابل انتقال هم ندارند. طبق طرحی که اخیرا مشاور در شورای ترافیک داده، با یک سری تغییرات هندسی و با اجرای یک دوربرگردان در ورودی و خروجی خیابان شفا و مکی‌آباد، به همان کارآیی زیرگذر در این چهارراه خطرناک می‌رسیم؛ یعنی از تلفات انسانی و خسارات مادی جلوگیری می‌شود. این از لحاظ مالی خیلی به صرفه‌تر است. حتا تملک آن منازل و املاک مردم یعنی هزینه بسیار تا بسیار کمی خواهد داشت.»
محمودآبادی در پاسخ به این سوال که «تکلیف هزینه‌های انجام شده چیست؟»، می‌گوید: «به هر شکل ممکن باید جلوی خسارت بیشتر را بگیرد و اجازه ندهیم هزینه جدید بر هزینه‌های انجام شده در طرح قبلی که امکان بهره‌برداری از آن هم نیست، اضافه شود.»
بنابراین 4 تا 5 میلیاردی که در اینجا هزینه شده، عملا بی‌مصرف می شود. محمودآبادی می‌گوید: «به هر صورت طرح قبلی تا به این‌جا انجام شده اما طبق نظر کارشناسان عملا کارآیی خود را از دست داده است. حالا این‌که سرنوشت این مبالغ چه می‌شود و چه کسی باید جوابگو باشد، بالاخره مربوط به قوانین شهرداری و شورای شهر است و باید از طریق قانونی پیگیری شود.»
سرپرست فرمانداری، شهرداری و شورا را مسئول پیگیری اتلاف این 4 تا 5 میلیارد می‌داند.
 تکلیف پلاک‌های دولتی تحت تصرف مردم
یکی از مشکلات بزرگ اجرای طرح زیرگذر، تملک اراضی واقع در طرح بود. تملکی که باید در ابتدای طرح انجام می‌شد اما بنا به دلایلی که هرگز روشن نشد، این کار چندان به تعویق افتاد که گره کوری بر داستان اضافه گشت. ابتدا بحث، بحث قیمت بود. شهرداری اعتقاد داشت برخی از صاحبان املاک چون نیاز شهرداری به اجرای طرح را می‌دانند، قیمت‌های غیرواقعی و گزاف مطرح می‌کنند و از طرفی اهالی شهرداری را متهم می‌کردند که در کارشناسی قیمت املاک، دست پایین را گرفته و ارزش املاک را پایین آورده. در میانه این مباحث، مشکل دیگری خودنمایی کرد و معلوم شد بخشی از این اراضی اصلا متعلق به مردم نیستند. اکثر ساکنان نه با سند رسمی که با قولنامه سال‌ها ساکن این املاک بودند و این خود گره کور جدیدی بود. به نحوی که حتا پس از منتفی شدن اجرای زیرگذر هم همچنان باقی است و صاحبان این اراضی سردرگم هستند.
امین صادقی در این رابطه می‌گوید: «مسکن و شهرسازی گفته که پلاک این املاک، پلاک من است؛ یعنی متعلق به دولت است. مگر من الان می‌توانم به مردم یا مادرم بگویم پلاک، پلاک دولت است؟ مردم حق دارند که راضی نشوند. اصلا قابل تصور نیست که به یک نفر بگویند شما بعد از ۴۰، ۵۰ سال که توی خانه نشستی، حالا ملک دولت است و برو.»
اما در این هنگامه و اوضاع غیرقابل پیش‌بینی، حداقل سرپرست فرمانداری خبر خوبی برای اهالی این منطقه دارد. محمد محمودآبادی با تاکید بر این‌که حرف او تنها در مورد صاحبان این املاک خاص در مکی‌آباد صدق می‌کند، به پاسارگاد می‌گوید: «این پلاک‌ها، بخشی اراضی دولتی و ظاهرا بعضی موقوفی هستند که سند قطعی و ثبتی مالکیتی ندارند. به همین دلیل شهرداری در تملک این‌ها دچار مشکل می‌شود اما این طرح مطرح نیست که زمین‌‌هایی که 40 تا 50 سال است مردم می‌نشینند، بازپس‌گرفته شود. اگر قرار به واگذاری باشد، ممکن است یک مابه‌ازای مختصری از آن‌ها دریافت و اسناد واگذار شود. وگرنه بحث تخلیه و بازپس‌گیری مطرح نیست. بنده به عنوان نماینده دولت نظرم این نیست که این اراضی که شاید یکی دو نسل در ان زندگی کرده‌اند، تخلیه شود. باید به صورت مصالحه و طبق قانون رسیدگی شود. البته در نهایت اگر قرار است سند داده شود، حق و حقوق دولت هم باید در نظر گرفته شود.»
 اظهارات متفاوت شهردار سیرجان
همان‌طور که گفتیم، ماجرای منتفی شدن زیرگذر و اجرای اصلاح هندسی، از نظر سرپرست فرمانداری تا بدان حد قطعی است که از انتظار شهرداری برای اجرای طرح پس از تصویب شورا خبر می‌دهد اما شهردار سیرجان چیز دیگری می‌گوید.
رضا سروش‌نیا در گفت‌وگویی کوتاه با پاسارگاد اظهار می‌دارد: «به صراحت نمی‌توانیم منتفی بودن اجرای زیرگذر را رد یا قبول کنیم. ما مشاور ترافیکی با گرید یک گرفتیم تا پتانسیل‌سنجی کند که آیا احداث زیرگذر در این محل مشکل بار ترافیکی آن را حل می‌کند یا مشکلی را اضافه می‌کند؟ ما منتظر هستیم مشاور بیاید اعلام کند که تکلیف چیست و آیا اجرا شود یا نه.»
پس دلیل اظهارات سرپرست فرمانداری چیست؟ سروش‌نیا می‌گوید: «این‌که آقای فرماندار گفتند این طرح قابلیت اجرایی ندارد، برمی‌گردد به مشکل تملک وگرنه برای تعیین تکلیف قطعی پروژه باید منتظر بمانیم که کارشناسان فن صراحتا اعلام نظر کنند که اجرای زیرگذر در این منطقه ضرورت دارد یا خیر.»
از شهردار می‌پرسیم «پس چرا آقای محمودآبادی اعلام کردند در آخرین جلسه شورای ترافیک، مشاور شهرداری اعلام کرده نیازی به احداث زیرگذر نیست و با اصلاح هندسی مشکل حل می‌شود؟» سروش‌نیا پاسخ می‌دهد: «در آن جلسه صراحتا یا به طور صد در صد ما نگفتیم رد یا قبول. مشاور آمد و طرحی را ارایه داد و ما گفتیم شما بیشتر بررسی بکن و نظر قطعی منوط به جلسه بعدی با ارایه ادله قوی باشد. مشاور در آن جلسه سه آلترناتیو داده بود که در این سه حالت، چه اتفاقاتی خواهد افتاد.»
سروش‌نیا بارها کلمه «صراحت» را به کار می‌برد و روی آن تاکید دارد: «مشاور صراحتا یا مکتوب چیزی را اعلام نکرد که ما براساس ان اعلام کنیم طبق این نظریه مشاور یا کارشناس، طرح رد یا قبول است. آقای فرماندار می‌خواست زودتر تصمیم‌گیری شود که دوستان گفتند بیشتر بررسی شود و در نهایت منوط به جلسه بعدی شد تا مشاور به صراحت نظرش را اعلام کند.»
سروش‌نیا در پاسخ به این سوال که «در صورت منتفی شدن اجرای زیرگذر، تکلیف هزینه‎هایی که تاکنون در این پروژه انجام شده، چیست؟»، می‌گوید: «به پول الان، 5 میلیارد تومان هزینه شده و زیر خاک است. از الان تا انتهای کار، 20 میلیارد تومان هزینه اجرا است؛ یعنی با بحث تملک و مستحدثات، جمعا 25 میلیارد تومان هزینه زیرگذر است. این‌که چرا چنین تصمیمی برای اجرای زیرگذر گرفته شده، حتما دلایلی داشته که ما خبر نداریم. حتما آن‌ها هم مشاور و استدلال‌هایی داشته‌اند. باید ببینیم در صورتی که طرح زیرگذر رد شد از تصمیم‌گیران بپرسیم ماجرا چه بوده.»
شهردار سیرجان در پاسخ به آخرین سوال ما پیرامون این‌که «در صورت اثبات اشتباه بودن اجرای زیرگذر، به دلیل هزینه‌های تحمیل شده به شهر توسط تصمیم‌گران وقت، آیا این ماجرا قابلیت پیگیری-قانونی- دارد یا خیر»، گفت: «متاسفانه این مبلغ می‌رود زیر خاک. لاین‌های دو طرف را اجرا کردند. زیرگذر-رفته زیر خاک و عملا ‌کاری را انجام نمی‌دهد. شاید نیاز شهر در سال‌های آینده باشد که آن‌هم اگر جابجایی کمربندی اجرایی شود، بعید می‌دانم عملا کارآرایی داشته باشد. تبدیل خواهد شد به بلواری مثل سیدجمال که مشکل با یک اصلاح هندسی و مناسب‌سازی قابل حل خواهد بود.»
بنابراین با توجه به اظهارات شهردار، به نظر می‌آید باید منتظر جلسه بعدی شورای ترافیک و نظر قطعی مشاور باشیم تا تکلیف زیرگذر مکی‌آباد روشن شود. هرچند اکثر شواهد، به منتفی شدن پروژه گواهی می‌دهند.