گفت‌وگو با رییس اتاق اصناف سیرجان
نسخه تهران را برای سیرجان پیچیده‌اند

 پاسارگاد
«نوشدارو پس از مرگ سهراب» ضرب‌المثلی است چکیده نگاه رییس اتاق اصناف را به وضعیت اصناف و راهکارهای دولت برای جبران ضررهای تعطیلی ناشی از کرونا بیان می‌کند. نوشدارو همان بسته‌های حمایتی دولت است که اسدی می‌گوید احتمالا دیر خواهند رسید. رییس اتاق اصناف سیرجان منتقد جدی برخی سیاست‌های دولت و وزارت بهداشت است. او می‌گوید آن‌ها بدون در نظر گرفتن شرایط متفاوت هر استان و شهرستان، یک نسخه مخصوص تهران را به خورد شهرستان‌ها داده‌اند.
 چرا در ماجرای تعطیلی صنوف تا این حد شاهد اظهارات ضد و نقیض، تصمیمات پرسش‌برانگیز و تعطیلی‌ها و بازگشایی‌ها بودیم؟
واقعیت قضیه این است که متاسفانه تصمیمات در کشور ما خلق‌الساعه و بر اساس سلایق شخصی گرفته می‌شود. دقیقا خاطرم هست اولین باری که تعطیلی بازار را اعلام کردیم و به طور کامل تعطیل شد، بهترین فصل کسب و کار برای یک واحد صنفی، شب عید بود. با این همه بازاریان محبت داشتند و به خاطر سلامت خودشان، بیش از 90 درصد واحدهای صنفی که از دید آقایان مرکز شیوع بودند، تعطیل شدند. از ‌جمله پاساژها، بازارها و محیاشهر. محیاشهری که من در عمر 58 ساله خودم ندیده بودم حتا روز جمعه تعطیل باشد. اما دقیقا ظهر فردای آن روز، آقای رییس‌جمهور سخنرانی کرد و گفت ما قرنطینه نداریم و بازارها باز هستند. درست فردای آن روز، آقای استاندار یک ویدئوکنفرانس با آقای رییس‌جمهور داشتند و به دلیل اعلام خطر شیوع کرونا، دوباره گفتند بازار را ببندیم. متاسفانه این‌طور اتفاقات است که باعث می‌شود اعتماد از تصمیمات ما سلب ‌شود. به هر حال دوباره با وساطتی که انجام دادیم و با یک سری از بزرگان بازار صحبت کردیم، بازار را مجددا تعطیل کردیم. متاسفانه درست در شب عید بازار تعطیل شد و ما هم نتوانستیم کار دیگری انجام دهیم. به نظر من در ضربه‌ای که کرونا به کشور وارد کرد، اصناف در صدر بودند، ضرر هنگفتی کردند و تحت هیچ شرایطی قابل برگشت نیست.
 آیا برآوردی از میزان ضرر و زیان اصناف سیرجان در ایام تعطیلی وجود دارد؟
یک پوشاکی یا یک فروشنده کیف و کفش، معمولا شب عید می‌رود جنسش را تامین می‌کند که بتواند جواب مشتریان را بدهد. اگر دقت کرده باشید، اوج کسب و کار تالارها و آرایشگاه‌های زنانه و مردانه در اسفند و ایام تعطیل فروردین است. متاسفانه به خاطر این ویروس منحوس کرونا، هیچ مراسمی در تالارها برگزار نشد و هنوز هم تالارها، آرایشگاه‌ها، کافی‌نت‌ها، گیم‌نت‌ها، استخرها، سونا و جکوزی‌ها و هر بخشی که تجمع افراد را به دنبال دارد، تعطیل هستند. من یک انتقاد به این عملکرد دولت دارم. شما به محضرهای اسناد رسمی یا کافی‌نت‌ها مراجعه کنید. من فکر می‌کنم احتمال شیوع ویروس در آن‌ها خیلی بیشتر از یک پوشاک یا کیف و کفش‌فروشی است. یک پوشاک‌فروش در اوج کارش، مثلا در 27 اسفند و از صبح تا عصر، 50 تا مراجعه‌کننده داشته باشد ولی یک محضر اسناد رسمی و یا یک کافی‌نت، از صبح تا ظهر بیش از 200 مراجعه‌کننده دارد. این دیدگاه وزارت بهداشت در مورد مراکز شیوع است. به طور مثال بانک‌ها را در نظر بگیرید. من یک‌بار در این ایام به بانک مراجعه کردم و از دم در برگشتم. زیرا دیدم افراد درست پشت‌سر هم ایستاده‌اند. آن‌جا مرکز شیوع است، نه واحدهای صنفی. این‌که شما گفتید ضرر و زیان را برآورد کنیم، صل علی به در است و قابل قیاس و برآورد نیست. پوشاک‌فروش دیگر امکان مرجوع کردن جنس خودش را ندارد. ما در سیرجان یک خشکبارفروشی داشتیم که ادعا کرده من 3 میلیارد تومان جنس آوردم و ارسال‌کننده نه تنها تحت هیچ شرایطی حاضر به پس گرفتن جنس نیست که گفته من چک‌هایت را برگه و پولم را وصول می‌کنم. حتا اگر این خشکبارفروش بخواهد جنسش را برای سال بعد در سردخانه بگذارد، هزینه بسیار گزافی دارد. از طرفی نمی‌شود محاسبه کرد که تا سال آینده چه اتفاقی ممکن است بیفتد. در این قضیه بیش از 80 درصد صنوف ضرر کردند و احساس می‌کنم دولت هم واقعا هیچ فکری برای‌شان نکرده. دولت در مورد یک وام با مجموع 75 هزار میلیارد تومان صحبت کرده و معلوم نیست چگونه و شامل چه افرادی خواهد شد. نکته دیگر این است که در این وام، واحدهای صنعتی هم دیده شده‎‌اند. احتمالا این وام تامین‌کننده ضرر و زیان واحدهای صنفی ما نخواهد بود.
 در سیرجان صنوفی داریم که به دلیل این شرایط به مرز ورشکستگی رسیده باشند؟
مطمئن باشید این اتفاق برای‌شان خواهد افتاد. از یک طرف (مسئولان) ادعا کردند چک‌ها برگه نمی‌شود ولی خیلی راحت چک‌ها می‌روند پشت گیشه، برگه می‌شوند و برمی‌گردند. یعنی تا الان که وعده‌های دولت و بانک مرکزی جامه عمل نپوشیده، مگر از این به بعد فکری داشته باشند.
 در عین حال شما وام دولت را برای اصناف اندک می‌دانید.
ببینید، 75 هزار میلیارد تومان با سود 12 درصد است. سود خیلی از صنوف ما 7 درصد است. البته امروز در اخبار شنیدم که ظاهرا دولت برای این 12 درصد وام فکر‌هایی کرده است ولی در مجموع من معتقدم اصناف، کمک‌های بلاعوضی می‌خواستند که حداقل جبران مافات شود. ما واحد صنفی داریم که در ماه،10 میلیون تومان اجاره می‌دهد. بیش از 70 درصد از واحدهای صنفی ما اجاره‌ای هستند. حالا شما ببینید که اگر به یک کارمند دولتی می‌گفتند در خانه بنشین، حقوقش تامین بود اما به واحد صنفی نه تنها پرداختی وجود نداشت که می‌گفتند توی خانه بنشین و از کسب و کارت هم بمان. هرچند باید گفت که برای جلوگیری از شیوع کرونا این قضیه واجب بود.
 آیا امکان رایزنی برای رفع مشکل صنوف وجود نداشت؟
من فکر می‌کنم طرح‌ها کارشناسی نمی‌شوند. اتاق ایران و اتاق تهران پیگیر قضیه هستند. در مورد همین 12 درصد سود وام، آقای نوده‌فراهانی؛ رییس اتاق تهران که قبلا رییس اتاق ایران بود، نامه‌ای به هیئت دولت یا ستاد ملی مبارزه با کرونا و یا وزارت اقتصاد نوشته که این وام، مشکلی از واحدهای صنفی حل نمی‌کند. البته گویا قرار است تجدیدنظری در میزان سود وام انجام شود.
 آیا مشخص است که از این وام، چه میزان نصیب سیرجان خواهد شد؟
اصلا. ما حتا نمی‌دانیم شرایط واگذاری‌اش چگونه است. ببینید، وقتی می‌گویند واحد صنفی و صنعتی، یعنی ممکن است بخش اعظم وام را کارخانجات صنعتی ببلعند. هیچ‌چیز معلوم نیست.
 دلیل این‌که تعطیلی واحدهای صنفی در استان کرمان زودتر از سایر نقاط انجام شد، چه بود؟
حقیقت امر، به محض این‌که ما شیوع کرونا را احساس کردیم، اولین شهرستانی بودیم که در تعطیلی واحدهای صنفی پیش‌قدم شدیم. ولی بعد از آن سخنان آقای رییس‌جمهور که اشاره کردم، به قول سیرجانی‌ها، تمام رسته‌هامان پنبه شد، همه‌چیز به هم خورد. زمانی هم که ویروس در استان شیوع پیدا کرد، اولین شهرستانی که واحدهای صنفی‌اش تعطیل شد، بم بود که جای تقدیر دارد.
 از روز شنبه هم که بازار سیرجان بازگشایی شد.
بله. ببینید، تجدید تصمیمات بیشتر مردم را اذیت می‌کند. اگر همان اول اعلام کرده بودند تعطیلی تا آخر فروردین و یا آخر اردیبهشت است، مردم راحت‌تر بودند. اما آن‌ها اول گفتند تا 15 فروردین، بعد شد 21، بعد 23 و بعد 30. جالب است که در این مدت برای بانک‌ها، محضرهای اسناد رسمی، کافی‌نت‌ها و خلاصه شغل‌هایی که مربوط به دولت بود، تعطیلی وجود نداشت.
 چه تعداد واحد صنفی در سیرجان به دلیل عدم توجه به دستورالعمل تعطیلی، پلمپ شدند؟
بیش از 300 واحد صنفی را ما تعطیل کردیم. از دوم فروردین که همه در خانه‌هاشان بودند، بچه‌های اتاق اصناف به همراه اطلاعات نیروی انتظامی و اماکن که باید از رؤسای‌شان تشکر کنم، تقریبا هر روز تا ساعت 9 و نیم الی 10 شب، در شهرستان گشت داشتند که واحدهای صنفی... (البته ببینید، من اسم‌شان را متخلف نمی‌گذارم. تنها ممر درآمد یک واحد صنفی، محلی است که دارد در آن چه کار خدماتی، چه توزیعی، چه خدمات فنی و ... ارائه می‌کند.) باید همین‌جا انتقادی هم از وزارت بهداشت داشته باشم. نسخه در تهران پیچیده می‌شود، در شهرستان به مریض می‌گویند تو باید همین را استفاده کنی. وقتی از بازار تهران حرف می‌زنیم، این بازاری است که حداقل 6 یا 7 کیلومتر طول دارد. این بازار بسیار پیچ در پیچ است و هزاران شاخه دارد. بله، این محیط می‌تواند خطرناک باشد. بازار سیرجان نهایتا 100 متر طول و 13 ورودی دارد. یعنی هوا از 13 قسمت در حال تهویه است و یا بزرگ‌ترین پاساژ ما، مثلا پاساژ مهر است که کاملا به روز و سیستم‌های تهویه‌اش به راه است. ولی از تهران دستور می‌دهند که هم تهران تعطیل باشد، هم سیرجان و هم حتا منوجان. این کار، چندان کارشناسی نبود. نکته دیگر این است که وقتی می‌گویید بازار و پاساژ تعطیل اما خیابان باز باشد، بدون برو برگرد، عکس‌العمل بازاری‌ها را خواهید دید. درست است که بازار فضای سرپوشیده دارد و امکان تردد هوا کمتر است اما از نظر واحد صنفی منطقی نیست که مثلا مغازه همچراغش که برِ خیابان است، باز باشد و مغازه او تعطیل.
 گام بعد بازگشایی، مختص کدام صنوف است؟
تالارها، رستوران‌ها که فعلا فقط به صورت بیرون‌بر مجاز هستند، آرایشگاه‌های زنانه و مردانه و مواردی مثل سونا و جکوزی‌ها و سالن‌های ورزشی که محل تجمع افراد هستند و البته چندان ربطی به اتاق اصناف ندارند.
 این موارد از چه تاریخی می‌توانند بازگشایی کنند؟
اصلا مشخص نیست. فکر کنم آقای رییس‌جمهور روز شنبه گفت که وزرات بهداشت صنوف کم‌خطر را مشخص کند تا در گام بعدی، بازگشایی کند. حالا این گام بعدی چه زمانی است، خدا می‌داند. احتمالا صبح جمعه از خواب بیدار می‌شود و می‌گوید تصمیم گرفتم از الان بازگشایی کنند.
 من در صنوف که پرس‌وجو کردم، از احتمال اعلام ورشکستگی صحبت می‌کردند.
مطمئن باشید خیلی‌ها ورشکست می‌شوند. فرد با یک امیدی به سمت و سوی کار اقتصادی رفته. جالب این‌جاست که کار اقتصادی نه تنها باری بر روی دوش دولت ندارد، بلکه با ایجاد اشتغال، بیکاری را در جامعه کمتر می‌کنند ولی متاسفانه...
 تصور می‌کنید کدام صنوف بیشتر در خطر ورشکستگی هستند؟
وقتی که آتش‌سوزی می‌شود و یا سیل و زلزله می‌آید، میزان خسارت در آن واحد مشخص نمی‌شود. مرور زمان به همراه آمارگیری‌ها این موارد را مشخص می‌کنند. در شش ماه اول سال مشخص می‌شود کدام واحدهای صنفی نابود شدند. الان نمی‌شود پیش‌بینی کرد. شاید بنا به دلیلی، امیدهایی داشته باشند که بتوانند خودشان را تامین کنند اما بسیار مشکل است. من فکر می‌کنم امسال، بدترین سال اقتصادی کشور برای واحدهای صنفی‌ای است.
 امکان دارد تصمیمی اتخاذ شود که برای جبران ضرر و زیان صنوف، نرخ خدمات، اجناس و فروش گران‌تر شود؟
نرخ خدمات را سازمان حمایت از مصرف‌کننده و تولید‌کننده تعیین می‌کند و جالب این‌جاست که مصوبه‌اش متعلق به 13 سال پیش است. یعنی از 13 سال پیش که خدمات دولتی حداقل بیش از هزار درصد افزایش پیدا کرده، سازمان روی همان آیتم‌های 13 سال پیش مانده؛ یعنی از 3 درصد حداقل تا 30 درصد حداکثر که نرخ میوه‌فروش‌هایی است که به صورت دستچین میوه را می‌فروشند که این هم باعث تاسف است.
 شنیدم که اتاق اصناف سیرجان بابت پرداخت اجاره مغازه‌ها وام می‌دهد.
ما چنین چیزی نداریم. همان بحث وام دولت است که هنوز هیچ‌چیزی مشخص نیست، نه نحوه واگذاری و نه اجرا و نه مبلغ. شاید جالب باشد بدانید در این ایام، در یک بعدازظهر، 180 بار تلفن من زنگ خورد. 14 سال پیش مایع لزجی گوش به دلیل مکالمه زیاد با موبایل حرکت کرد و سرگیجه گرفتم و الان دوباره این مشکل به وجود آمده. چون افراد فکر می‌کنند ناجی اصلی‌شان، من هستم و از من کمک می‌خواهند. در اصل من هم فقط یک مجری هستم و نمی‌توانم فراتر از قانون تصمیم بگیرم. ما در این وضعیت هیچی نمی‌دانیم.
 اگر به عنوان یک کارشناس از شما راهکار خواسته شود، چه می‌گویید؟
از دیدگاه من باید مالیات صنوف در سال 98 و 99 صفر باشد. مالیات را از درآمد می‌گیرند. واحد صنفی تقریبا نابود شده است. این که بگویند ما بدهی‌هاتان را امهال می‌کنیم یا دو ماه فرصت تمدید اظهارنامه مالیات برارزش افزوده دارید یا سه ماه اقساط‌تان... این‌ها اصلا نه تنها دردی را درمان نمی‌کند که دردی را به دردها اضافه می‌کند. به نظر من قاعدتا دولت باید در این شرایط هم مالیات‌ها را صفر کند و هم وام بلاعوض بدهد. به ادعای خود آقایان، دولت بین 250 تا 380 میلیون تومان هزینه می‌کند تا یک مورد اشتغال ایجاد کند. 10 هزار واحد صنفی مستقر در شهرستان سیرجان، حداقل برای 30 هزار اشتغال ایجاد کرده است؛ علاوه بر صاحب صنف. حالا اگر شما هزینه ایجاد اشتغال را همان 250 میلیون تومان در نظر بگیرید، اشتغال 30 هزار نفر برای دولت فکر کنم حدود 125 هزار میلیارد تومان برای دولت‌ها هزینه خواهد داشت. حالا اگر این افراد را رها کنیم و اجازه دهیم صنف‌شان نابود شود، فکر می‌کنم بزرگ‌ترین ضربه را به پیکره اقتصادی جامعه وارد کردیم.
 اطلاع دارید چه تعداد از این 30 هزار نفر ممکن است بیکار شده باشند یا بیکار شوند؟
تالارها، رستوران‌ها، اغذیه‌فروشی‌ها، کافی‌شاپ‌ها و خیلی مشاغل دیگر وقتی نتوانند کارگرشان را به کار بگیرند، قادر به پرداخت حقوق هم نیستند. افرادی هستند که از تامین کرایه محل کسب‌شان عاجزند. جالب است که همیشه مردم ما از دولت‌های حاکم بر جامعه پیشقدم‌تر بودند. ما مالکان زیادی داشتیم که کرایه مستاجران‌شان را بخشیدند. در مورد کارگران که پرسیدید، نمی‌شود گفت که حتما بیکار شدند. شرایط تقریبا مثل مرخصی‌های اداری بدون حقوق است. این افراد نیز رفتند خانه‌هاشان تا زمانی‌که دوباره کسب‌ها راه بیفتد.
 این افراد شامل بیمه بیکاری می‌شوند؟
می‌گویند که می‌شوند ولی از آن‌طرف می‌گویند اگر صاحب کار، کارگری را بیرون کرده باشد، دیگر وام به او تعلق نمی‌گیرد. ما خودمان هم واقعا ماندیم که چگونه می‌خواهند گره از کار اصناف و واحدهای اقتصادی باز کنند. هنوزهیچ دستورالعملی نیامده که کارگران کدام صنوف می‌توانند درخواست بیمه بیکاری کنند. تمام کلاف‌ها سردرگم است. هیچ‌کس نمی‌داند در آینده چه تصمیمی گرفته خواهد شد و فکر می‌کنم در نهایت بشود حکایت نوشداری بعد از مرگ سهراب.
 نکته‌ای مانده که بخواهید به گفت‌وگو اضافه کنید؟
می‌خواهم اعلام کنم کلیه واحدهای صنفی اگر پیش از اتمام زمان در سامانه سلامت ثبت‌نام نکنند و کد بهداشتی نگیرند، تعطیل خواهند شد. تا ساعت دو بعدازظهر شنبه که اخبار را گوش می‌کردم، فکر کنم یک میلیون و 800 هزار واحد صنفی و صنعتی در این سامانه ثبت‌نام کردند. بنابراین از کلیه صنوف خواهش می‌کنم حتما در این سامانه ثبت‌نام کنند. پس از ثبت‌نام یک سری پروتکل‌های بهداشتی به ایشان اعلام خواهد شد و تعهد الکترونیکی گرفته می‌شود و اگر این مسایل را رعایت نکنند، در آینده به مشکل برخواهند خورد.